Canonical Ref: KS 5.17
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं द्रुमैरभीष्टप्रसवार्चितातिथि । नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं तपोवनं तच्च बभूव पावनम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
विरोधीति ॥ विरोधिभिः सत्त्वैर्गोव्याघ्रादिभिरुज्झितपूर्वमत्सरं त्यक्तपूर्ववैरम् । हिंसारहितमित्यर्थः । द्रुमैरभीष्टप्रसवेनेष्टफलेनार्चिताः पूजिता अतिथयो यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । नवानामुटजानां पर्णशालानामभ्यन्तरेषु संभृताः संचिता अनला अग्नयो यस्मिंस्तत्तथोक्तं तच्च तपोवनम् । पावयतीति पावनं बभूव । अहिंसातिथिसत्काराग्निपरिचर्याभिर्जगत्पावनं बभूवेत्यर्थः
अन्वयः:
विरोधिसत्वोज्झितपूर्वमत्सरं द्रुमैः अभीष्टप्रसवाऽर्चिताऽतिथि नवोटजाऽभ्यन्तरसंभृताऽनलं तच्च तपोवनं पावनं बभूव ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
Lemma: विरोधिन्
POS: adj
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
Lemma: सत्त्व
POS: n
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
Lemma: उज्झित
POS: adj
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
Lemma: पूर्व
POS: pron
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
Lemma: मत्सर
POS: m
द्रुमैर्
Lemma: द्रुम
POS: m
अभीष्टप्रसवार्चितातिथि
Lemma: अभीष्
POS: 6. P.
अभीष्टप्रसवार्चितातिथि
Lemma: प्रसव
POS: m
अभीष्टप्रसवार्चितातिथि
Lemma: अर्चय्
POS: 10. Ā.
अभीष्टप्रसवार्चितातिथि
Lemma: अतिथि
POS: m
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
Lemma: नव
POS: adj
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
Lemma: उटज
POS: mn
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
Lemma: अभ्यन्तर
POS: adj
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
Lemma: सम्भृ
POS: 3. Ā.
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
Lemma: अनल
POS: m
तपोवनं
Lemma: तपस्
POS: n
तपोवनं
Lemma: वन
POS: n
तच्
Lemma: तद्
POS: pron
च
Lemma: च
POS: ind
बभूव
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: बभूव
पावनम्
Lemma: पावन
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.17. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.