Canonical Ref: KS 3.64
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
कामस्तु बाणावसरं प्रतीक्ष्य पतङ्गवद्वह्निमुखं विविक्षुः । उमासमक्षं हरबद्धलक्ष्यः शरासनज्यां मुहुराममर्श ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
काम इति । कामस्तु बाणावसरं प्रतीक्ष्योमासंनिधानादयमेव बाणप्रयोगसमय इति ज्ञात्वा पतङ्गेन तुल्यं पतङ्गवच्छलभवत् । `समौ पतङ्गशलभौ` इत्यमरः (अ.को.2|5|31) । `तेन तुल्यं क्रिया चेद्वतिः` (पा.5|1|115) इति वतिप्रत्ययः । वह्निमुखं विविक्षुः प्रवेष्टुमिच्छुः । विशतेः सन्नन्तादुप्रत्यः । उमायाः समक्षमक्ष्णः समीपमुमासमक्षम् । `अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः` (पा.5|4|107) इति समासान्तोऽच्प्रत्ययः । हरे बद्धलक्ष्यः सन् । शरासनस्य ज्यां मौर्वीं मुहुराममर्श परामृष्टवान्
अन्वयः:
कामस्तु बाणाऽवसरं प्रतीक्ष्य पतङ्गवत् वह्निमुखं विविक्षुः उमासमक्षं हरबद्धलक्ष्यः (सन्) शरऽसनज्यां मुहुः आममर्श ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
कामस्
Lemma: काम
POS: m
तु
Lemma: तु
POS: ind
बाणावसरं
Lemma: बाण
POS: m
बाणावसरं
Lemma: अवसर
POS: m
प्रतीक्ष्य
Lemma: प्रतीक्ष्
POS: 1. P.
पतङ्गवद्
Lemma: पतंग
POS: m
पतङ्गवद्
Lemma: वत्
POS: ind
वह्निमुखं
Lemma: वह्नि
POS: m
वह्निमुखं
Lemma: मुख
POS: n
विविक्षुः
Lemma: विविक्षु
POS: adj
उमासमक्षं
Lemma: उमा
POS: f
उमासमक्षं
Lemma: समक्ष
POS: adj
हरबद्धलक्ष्यः
Lemma: हर
POS: m
हरबद्धलक्ष्यः
Lemma: बन्ध्
POS: 4. P.
हरबद्धलक्ष्यः
Lemma: लक्ष्य
POS: n
शरासनज्यां
Lemma: शरासन
POS: mn
शरासनज्यां
Lemma: ज्या
POS: f
मुहुर्
Lemma: मुहुर्
POS: ind
आममर्श
Lemma: आमृश्
POS: 6. P. • Verb: आममर्श
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.64. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.