Canonical Ref: KS 3.58
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
भविष्यतः पत्युरुमा च शंभोः समाससाद प्रतिहारभूमिम् । योगात्स चान्तः परमात्मसंज्ञं दृष्ट्वा परं ज्योतिरुपारराम ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
भविष्यत इति । उमा च भविष्यतः पत्युः शंभोः प्रतिहारभूमिं द्वारदेशं समाससाद । `स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः` इत्यमरः (अ.को.2|2|16) । स शंभुश्चान्तः परमात्मेति संज्ञा यस्य तत्परं मुख्यम् `रं दूरान्मुख्येषु ` इति यादवः । ज्योतिर्दृष्ट्वा साक्षात्कृत्य योगध्यानात्। `योगः संनहनोपायध्यानसंगतियुक्तिषु` इत्यमरः (अ.को.2|2|16) । उपाररामोपारतः । `व्याङ्परिभ्यो रमः` (पा.1|3|83) इति परस्मैपदम्
अन्वयः:
उमा च भविष्यतः पत्युः शम्भोः प्रतिहारभूमिं समाससाद । स च अन्तः परमात्मसंज्ञं परं ज्योतिः दृष्ट्वा योगात् उपारराम ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
भविष्यतः
Lemma: भू
POS: 1. Ā.
पत्युर्
Lemma: पति
POS: m
उमा
Lemma: उमा
POS: f
च
Lemma: च
POS: ind
शंभोः
Lemma: शम्भु
POS: m
समाससाद
Lemma: समासद्
POS: 2. P. • Verb: समाससाद
प्रतिहारभूमिम्
Lemma: प्रतिहार
POS: m
प्रतिहारभूमिम्
Lemma: भूमि
POS: f
योगात्
Lemma: योग
POS: m
स
Lemma: तद्
POS: pron
चान्तः
Lemma: च
POS: ind
चान्तः
Lemma: अन्तर्
POS: ind
परमात्मसंज्ञं
Lemma: परमात्मन्
POS: m
परमात्मसंज्ञं
Lemma: संज्ञा
POS: f
दृष्ट्वा
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
परं
Lemma: पर
POS: pron
ज्योतिर्
Lemma: ज्योतिस्
POS: n
उपारराम
Lemma: उपारम्
POS: 1. P. • Verb: उपारराम
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.58. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.