Canonical Ref: KS 3.54
Metrical Form: इन्द्रवज्रा
Sanskrit (Devanāgarī)
आवर्जिता किं चिदिव स्तनाभ्यां वासो वसाना तरुणार्करागम् । पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा संचारिणी पल्लविनी लतेव ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
आवर्जितेति । स्तनाभ्यां किंचिदावर्जितेवेषदानमितेव तरुणार्कस्य राग इव रागो यस्य तत् । बालार्कारुणमित्यर्थः । उपमानपूर्वपदो बहुव्रीहिरुत्तरपदलोपश्च । वासो वसानाच्छादयन्ती । अत एव पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा पल्लविनी किसलयवती संचारिणी लतेव । स्थितेति शेषः
अन्वयः:
स्तनाभ्यां किञ्चित् आवर्जिता इव, तरुणाऽर्करागं वासो वसाना (अत एव) पर्याप्तपुष्पस्तबकाऽवनम्रा सञ्चारिणी पल्लविनी लता इव (स्थावरराजकन्या अदृश्यत) ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
आवर्जिता
Lemma: आवर्जय्
POS: 10. P.
किंचिद्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
इव
Lemma: इव
POS: ind
स्तनाभ्यां
Lemma: स्तन
POS: mn
वासो
Lemma: वासस्
POS: n
वसाना
Lemma: वस्
POS: 1. Ā.
तरुणार्करागम्
Lemma: तरुण
POS: adj
तरुणार्करागम्
Lemma: अर्क
POS: m
तरुणार्करागम्
Lemma: राग
POS: m
पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा
Lemma: पर्याप्
POS: 5. Ā.
पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा
Lemma: पुष्प
POS: n
पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा
Lemma: स्तबक
POS: mn
पर्याप्तपुष्पस्तबकावनम्रा
Lemma: अवनम्र
POS: adj
संचारिणी
Lemma: संचारिन्
POS: adj
पल्लविनी
Lemma: पल्लविन्
POS: adj
लतेव
Lemma: लता
POS: f
लतेव
Lemma: इव
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.54. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.