Canonical Ref: KS 3.33
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
हिमव्यपायाद्विशदाधराणामापाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम् । स्वेदोद्गमः किंपुरुषाङ्गनानां चक्रे पदं पत्रविशेषकेषु ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
हिमेति । हिमस्य व्यपायादपगमाद्विशदा नीरुजा अधरा ओष्ठा यासां तासामापाण्डरीभूतमुखच्छवीनाम् । कुङ्कुमपरिहारादिति भावः । किंपुरूषाङ्गनानां पत्रविशेषकेषु पत्ररचनासु स्वेदोद्गमः पदं चक्रे । घर्मोदयात्स्वेदोदयोऽभूदित्यर्थः । विशदाधरात्वं मधूच्छिष्टराहित्यादिति हेमन्तेषु नार्यो बिम्बोष्ठेषु मधुच्छिष्टं शीतभयाद्दधतीति प्रसिद्धम्
अन्वयः:
हिमव्यपायात् विशदाऽधराणाम् आपाण्डरीभूतमुखच्छवीनां किंपुरुषाऽङ्गनानां पत्रविशेषकेषु स्वेदोद्गमः पदं चक्रे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
हिमव्यपायाद्
Lemma: हिम
POS: n
हिमव्यपायाद्
Lemma: व्यपाय
POS: m
विशदाधराणाम्
Lemma: विशद
POS: adj
विशदाधराणाम्
Lemma: अधर
POS: m
आपाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम्
Lemma: आपाण्डुरीभू
POS: 1. Ā.
आपाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम्
Lemma: मुख
POS: n
आपाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम्
Lemma: छवि
POS: f
स्वेदोद्गमः
Lemma: स्वेद
POS: m
स्वेदोद्गमः
Lemma: उद्गम
POS: m
किंपुरुषाङ्गनानां
Lemma: किम्पुरुष
POS: mn
किंपुरुषाङ्गनानां
Lemma: अङ्गना
POS: f
चक्रे
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: चक्रे
पदं
Lemma: पद
POS: mn
पत्रविशेषकेषु
Lemma: पत्त्र
POS: mn
पत्रविशेषकेषु
Lemma: विशेषक
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.33. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.