Canonical Ref: KS 3.34
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तपस्विनः स्थाणुवनौकसस्तामाकालिकीं वीक्ष्य मधुप्रवृत्तिम् । प्रयत्नसंस्तम्भितविक्रियाणां कथं चिदीशा मनसां बभूवुः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तपस्विन इति । स्थाणोर्वनमोको येषां ति तपस्विनस्तत्रत्या मुनयः । समानकाले आद्यन्तावस्या आकालिकीम् । अकालभवत्वादुत्पत्त्यनन्तरविनीशिनीमित्यर्थः । `आकालिकडाद्यन्तवचने` (पा.5|1|114) इति समानकालदिकट्प्रत्ययः प्रकृतेराकाल आदेशश्च निपातितः । `टिड्ढाणञ्-` इत्यादिना ङीप् । केचिदकालाद् देहादध्यात्मादित्वाद्भवार्थे ठगित्याहुः । तामाकालिकीं मधुप्रवृत्तिं वीक्ष्य प्रयत्नेन संस्तम्भितविक्रियाणां निरुद्धविकाराणां मनसां कथंचिदीशा नियन्तारो बभूवुः
अन्वयः:
स्थाणुवनौकसः तपस्विनः आकालिकीं तां मधुप्रबृत्तिं वीक्ष्य प्रयत्नसंस्तम्भितविक्रियाणां मनसां कथंचित् ईशा बभूवुः ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तपस्विनः
Lemma: तपस्विन्
POS: m
स्थाणुवनौकसस्
Lemma: स्थाणु
POS: m
स्थाणुवनौकसस्
Lemma: वन
POS: n
स्थाणुवनौकसस्
Lemma: ओक
POS: mn
ताम्
Lemma: तद्
POS: pron
आकालिकीं
Lemma: आकालिक
POS: adj
वीक्ष्य
Lemma: वीक्ष्
POS: 4. P.
मधुप्रवृत्तिम्
Lemma: मधु
POS: m
मधुप्रवृत्तिम्
Lemma: प्रवृत्ति
POS: f
प्रयत्नसंस्तम्भितविक्रियाणां
Lemma: प्रयत्न
POS: m
प्रयत्नसंस्तम्भितविक्रियाणां
Lemma: संस्तम्भय्
POS: 10. Ā.
प्रयत्नसंस्तम्भितविक्रियाणां
Lemma: विक्रिया
POS: f
कथंचिद्
Lemma: कथंचिद्
POS: ind
ईशा
Lemma: ईश
POS: adj
मनसां
Lemma: मनस्
POS: n
बभूवुः
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: बभूवुः
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.34. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.