Canonical Ref: KS 3.2
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
स वासवेनासनसंनिकृष्टमितो निषीदेति विसृष्टभूमिः । भर्तुः प्रसादं प्रतिनन्द्य मूर्ध्ना वक्तुं मिथः प्राक्रमतैवमेनम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
स इति । स कामो वासवेनेन्द्रेणासनस्य सिंहासनस्य संनिकृष्टं संनिहितमासनसंनिकृष्टं यथा तथा । शेषषष्ठ्यायं समासः । कृद्योगलक्षमया तु न । `न लोकाव्ययनिष्ठाखलर्थतृनाम्` (पा.2|3|69) इति षष्ठीनिषेधात् । इतो निषीदेहोपविशेति विसृष्टभूमिर्दत्तावकाशः सन् । भर्तुः स्वामिनः प्रसादमनुग्रहं मूर्ध्नाप्रतिनन्द्य सम्भाव्य मिथो रहसि । `मिथोऽन्योन्यं रहस्यपि` इत्यमरः (अ.को.3|3|271) । एनमिन्द्रमेवं वक्ष्यमाणप्रकारेण वक्तुं प्राक्रमतोपक्रान्तवान् । `प्रोपाभ्यां समर्थाभ्याम्` (पा.1|3|42) इत्यात्मनेपदम्
अन्वयः:
स वासवेन आसनसन्निकृष्टम् इतो निषीद इति विसृष्टभूमिः (सन्) भर्तुः प्रसादं मूर्ध्ना प्रतिनन्द्य मिथः एनम् एवं वक्तुं प्राक्रमत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स
Lemma: स
POS: ind
वासवेनासनसंनिकृष्टम्
Lemma: वासव
POS: m
वासवेनासनसंनिकृष्टम्
Lemma: आसन
POS: n
वासवेनासनसंनिकृष्टम्
Lemma: संनिकृष्ट
POS: adj
इतो
Lemma: इतस्
POS: ind
निषीदेति
Lemma: निषद्
POS: 1. Ā. • Verb: निषीद
निषीदेति
Lemma: इति
POS: ind
विसृष्टभूमिः
Lemma: विसृज्
POS: 4. Ā.
विसृष्टभूमिः
Lemma: भूमि
POS: f
भर्तुः
Lemma: भर्तृ
POS: m
प्रसादं
Lemma: प्रसाद
POS: m
प्रतिनन्द्य
Lemma: प्रतिनन्द्
POS: 1. Ā.
मूर्ध्ना
Lemma: मूर्धन्
POS: m
वक्तुं
Lemma: वच्
POS: 2. P.
मिथः
Lemma: मिथस्
POS: ind
प्राक्रमतैवम्
Lemma: प्रक्रम्
POS: 6. P. • Verb: प्राक्रमत
प्राक्रमतैवम्
Lemma: एवम्
POS: ind
एनम्
Lemma: एनद्
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.2. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.