Canonical Ref: KS 3.10
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तव प्रसादात्कुसुमायुधोऽपि सहायमेकं मधुमेव लब्ध्वा । कुर्यां हरस्यापि पिनाकपाणेर्धैर्यच्युतिं के मम धन्विनोऽन्ये ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तवेति ॥ किं बहुना, तव प्रसादादनुग्रहात्कुसुमायुधोऽप्यतिदुर्बलास्त्रोऽप्यहमेकं मधुं वसन्तमेव सहायं लब्ध्वा पिनाकः पाणौ यस्य स पिनाकपाणिः । `प्रहरणार्थेभ्यः परे निष्ठासप्तम्यौ` । हरस्यापि । हरः पिनाकी चेत्यतिदारुण इति भावः । धैर्यच्युतिं धैर्यहानिं कुर्याम् । कर्तु शक्नुयामित्यर्थः । `शकि लिङ् च` (पा.3|3|172) इति शक्यार्थे लिङ् । अन्ये धन्विनो धनुर्भृते मम के । न केऽपीत्यर्थः । किंशब्दः कुत्सायाम् । `कुत्साप्रश्नवितर्केषु क्षेपे किंशब्द इष्यते` इति शाश्वतः
अन्वयः:
तव प्रसादात् कुसुमायुधः अपि (अहम्) एकं मधुम् एव सहायं लब्ध्वा पिनाकपाणेः हरस्य अपि धैर्यच्युतिं कुर्याम्, अन्ये धन्विनः मम के ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
प्रसादात्
Lemma: प्रसाद
POS: m
कुसुमायुधो
Lemma: कुसुमायुध
POS: m
ऽपि
Lemma: अपि
POS: ind
सहायम्
Lemma: सहाय
POS: m
एकं
Lemma: एक
POS: pron
मधुम्
Lemma: मधु
POS: m
एव
Lemma: एव
POS: ind
लब्ध्वा
Lemma: लभ्
POS: 1. P.
कुर्यां
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: कुर्याम्
हरस्यापि
Lemma: हर
POS: m
हरस्यापि
Lemma: अपि
POS: ind
पिनाकपाणेर्
Lemma: पिनाकपाणि
POS: m
धैर्यच्युतिं
Lemma: धैर्य
POS: n
धैर्यच्युतिं
Lemma: च्युति
POS: f
के
Lemma: क
POS: pron
मम
Lemma: मद्
POS: pron
धन्विनो
Lemma: धन्विन्
POS: m
ऽन्ये
Lemma: अन्य
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.10. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.