Canonical Ref: KS 2.33
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
पुरे तावन्तमेवास्य तनोति रविरातपम् । दीर्घिकाकमलोन्मेषो यावन्मात्रेण साध्यते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
पुर इति ॥ अस्य तारकस्य पुरे रविः सूर्यस्तावन्तं तावन्मात्रमेवातपं तनोति । यावन्मात्रेण यावतैव३। यावती मात्रा मितिर्यस्य यावन्मात्रं तेन वा । अल्पपरिमाणेनेत्यर्थः । मात्रा परिच्छदे । अल्पे च परिमाणे सा मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे` इत्यमरः । दीर्घिकासु क्रीडावापीषु कमलानामुन्मेषो विकासः साध्यते निष्पाद्यते कठोरकिरणोऽपि मन्दोष्णः सन्नेव तद्भीत्या पुरे प्रकाशत इत्यभिप्रायः
अन्वयः:
अस्य पुरे रविः तावन्तम् एव आतपं तनोति यावन्मात्रेण दीर्घिकाकमलोन्मेषः साध्यते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पुरे
Lemma: पुर
POS: n
तावन्तम्
Lemma: तावत्
POS: adj
एवास्य
Lemma: एव
POS: ind
एवास्य
Lemma: इदम्
POS: pron
तनोति
Lemma: तन्
POS: 8. Ā. • Verb: तनोति
रविर्
Lemma: रवि
POS: m
आतपम्
Lemma: आतप
POS: m
दीर्घिकाकमलोन्मेषो
Lemma: दीर्घिका
POS: f
दीर्घिकाकमलोन्मेषो
Lemma: कमल
POS: mn
दीर्घिकाकमलोन्मेषो
Lemma: उन्मेष
POS: m
यावन्मात्रेण
Lemma: यावत्
POS: adj
यावन्मात्रेण
Lemma: मात्र
POS: n
साध्यते
Lemma: साधय्
POS: 10. Ā. • Verb: साध्यते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 2.33. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.