Canonical Ref: KS 2.22
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम् । अपविद्धगदो बाहुर्भग्नशाख इव द्रुमः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
कुबेरस्येति ॥ अपविद्धा त्यक्ता गदा येन सोऽपबिद्धगदः । अतएव भग्नशाखो द्रुम इव स्थितः कुबेरस्य बाहुर्मनः शल्यम् । दुःखहेतुत्वान्मनसः शल्यप्रायमित्यर्थः । पराभवम् । शत्रुकृतमिति शेषः । शंसतीव कथयतीव । लक्षणयानुमापयतीत्यर्थः । बाहौ मुख्यकथनस्यासम्भवादिवशब्दोऽप्यत एव
अन्वयः:
भग्नशाखो द्रुम इव अपविद्धगदः कुबेरस्य बाहुः मनःशल्यं पराभवं शंसति इव ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
कुबेरस्य
Lemma: कुबेर
POS: m
मनःशल्यं
Lemma: मनस्
POS: n
मनःशल्यं
Lemma: शल्य
POS: mn
शंसतीव
Lemma: शंस्
POS: 2. Ā. • Verb: शंसति
शंसतीव
Lemma: इव
POS: ind
पराभवम्
Lemma: पराभव
POS: m
अपविद्धगदो
Lemma: अपव्यध्
POS: 4. P.
अपविद्धगदो
Lemma: गदा
POS: f
बाहुर्
Lemma: बाहु
POS: mf
भग्नशाख
Lemma: भञ्ज्
POS: 4. P.
भग्नशाख
Lemma: शाखा
POS: f
इव
Lemma: इव
POS: ind
द्रुमः
Lemma: द्रुम
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 2.22. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.