Canonical Ref: KS 1.56
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तुषारसंघातशिलाः खुराग्रैः समुल्लिखन्दर्पकलः ककुद्मान् । दृष्टः कथं चिद्गवयैर्विविग्नैरसोढसिंहध्वनिरुन्ननाद ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तुषारेति । तुषारसंघाता हिमघनास्त एव शिलास्ताः खुराग्रैः समुल्लिखन्विदारयन्दर्पेण कलो मधुरध्वनिर्यस्य स दर्पकलो विविग्नैर्मेतैर्गवयैर्गोसदृशमृगविशेषैः कथंचित्कृच्छ्रेण दृष्टः । ककुदमस्यास्तीति ककुद्मान्वृषभोऽसोढः सिंहानां ध्वनिर्येंन स सिंहध्वनिमसहमानः सन् । उन्ननादोच्चैर्ननाद । जगर्जेत्यर्थः । स्वभावोक्तिरलङ्कारः । तदुक्तम्-- स्वभावोक्तिरसौ चारु यथावव्दस्तुवर्णन्म् इति
अन्वयः:
तुषारसङ्घातशिलाः खुराऽग्रैः समुल्लिखन् दर्पकलः विविग्नैः गवयैः कथंचित् दृष्टः ककुद्मान् असोढसिंहध्वनिः (सन्) उन्ननाद ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तुषारसंघातशिलाः
Lemma: तुषार
POS: m
तुषारसंघातशिलाः
Lemma: संघात
POS: mn
तुषारसंघातशिलाः
Lemma: शिला
POS: f
खुराग्रैः
Lemma: खुर
POS: mn
खुराग्रैः
Lemma: अग्र
POS: n
समुल्लिखन्
Lemma: समुल्लिख्
POS: 6. P.
दर्पकलः
Lemma: दर्प
POS: m
दर्पकलः
Lemma: कल
POS: adj
ककुद्मान्
Lemma: ककुद्मन्त्
POS: m
दृष्टः
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
कथंचिद्
Lemma: कथंचिद्
POS: ind
गवयैर्
Lemma: गवय
POS: m
विविग्नैर्
Lemma: विविज्
POS: 6. Ā.
असोढसिंहध्वनिर्
Lemma: असोढ
POS: adj
असोढसिंहध्वनिर्
Lemma: सिंह
POS: m
असोढसिंहध्वनिर्
Lemma: ध्वनि
POS: m
उन्ननाद
Lemma: उन्नद्
POS: 1. P. • Verb: उन्ननाद
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.56. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.