Canonical Ref: KS 1.54
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
स कृत्तिवासास्तपसे यतात्मा गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु । प्रस्थं हिमाद्रेर्मृगनाभिगन्धि किं चित्क्वणत्किंनरमध्युवास ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
स इति । कृ त्तिवासाश्चर्माम्बरः । `अजिनं चर्म कृत्तिः स्त्री` इत्यमरः (अ.को.2|7|50) । यतात्मा नियतचित्तः सः पशुपतिस्तपसे तपोर्थं गङ्गाप्रवाहेणोक्षिताः सिक्ता देवदारवो यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । मृगनाभिगन्धि कस्तूरीगन्धवत् । कस्तूरीमृगसंचारादिति भावः । `मृगनाभिर्मृगमदः कस्तूरी चाथ कोलकम्` इत्यमरः (अ.को.2|7|50) । क्बणन्तो गायन्तः किंन्नरा यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । किंचित्किमपि हिमाद्रेः प्रस्थं सानुमध्युवास । कुत्रचित्प्रस्थ उवासेत्यर्थः । `उपान्वध्याङ्वसः` (पा.1|4|48) इत्याधारस्य कर्मत्वम् । प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः ईत्यमरः
अन्वयः:
कृत्तिवासाः यतात्मा स तपसे गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु मृगानाभिगन्धि क्वणत्किन्नरं किञ्चित् हिमाद्रेः प्रस्थम् अध्युवास ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स
Lemma: तद्
POS: pron
कृत्तिवासास्
Lemma: कृत्तिवासस्
POS: m
तपसे
Lemma: तपस्
POS: n
यतात्मा
Lemma: यम्
POS: 6. P.
यतात्मा
Lemma: आत्मन्
POS: m
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु
Lemma: गङ्गा
POS: f
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु
Lemma: प्रवाह
POS: m
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु
Lemma: उक्ष्
POS: 6. Ā.
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु
Lemma: देवदारु
POS: mn
प्रस्थं
Lemma: प्रस्थ
POS: mn
हिमाद्रेर्
Lemma: हिमाद्रि
POS: m
मृगनाभिगन्धि
Lemma: मृगनाभि
POS: mn
मृगनाभिगन्धि
Lemma: गन्धि
POS: adj
किंचित्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
क्वणत्किंनरम्
Lemma: क्वण्
POS: 1. P.
क्वणत्किंनरम्
Lemma: किंनर
POS: mn
अध्युवास
Lemma: अधिवस्
POS: 1. P. • Verb: अध्युवास
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.54. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.