Canonical Ref: KS 1.32
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रं सूर्यांशुभिर्भिन्नमिवारविन्दम् । बभूव तस्याश्चतुरस्रशोभि वपुर्विभक्तं नवयौवनेन ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
उन्मीलितमिति ॥ नवयौवनेन प्रथमयौवनेन विभक्तमभिव्यञ्जितम् । पीनजघनादिसंस्थानमित्यर्थः । तस्याः पार्वत्या वपुस्तूलिकया कूर्चिकया । शलाकयेत्यर्थः। `तूलिका कथिता लेख्यकूर्चिका तूलशय्ययोः` इति विश्वः । उन्मीलितं रञ्जनद्रव्येणोद्भासितं समुत्कीर्णम् । रुपमिति यावत् । चित्रमालेख्यमिव । सूर्यांशूभिर्भिन्नं विकसितमरविन्दं पद्ममिव चतस्त्रोऽस्त्रयो यस्य तच्चतुरस्त्रमन्यूनातिरिक्तं यथा तथा शोभत इति चतुरस्त्रशोभि । ताच्छील्ये णिनिः । बभूव । चित्रारविन्दयोस्तूलिकातरणिकिरणसंबन्ध इव स्वयं सिद्धस्यैवाङ्गसौष्ठवस्य यौवनप्रादुर्भावोऽभिव्यञ्जको बभूवेत्यर्थः
अन्वयः:
नवयौवनेन विभक्तं तस्या वपुः तूलीकया उन्मीलितं चित्रम् इव, सूर्यांऽशुभिः भिन्नम् अरविन्दम् इव चतुरस्त्रशोभि बभूव
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
उन्मीलितं
Lemma: उन्मील्
POS: 1. P.
तूलिकयेव
Lemma: तूलिका
POS: f
तूलिकयेव
Lemma: इव
POS: ind
चित्रं
Lemma: चित्र
POS: adj
सूर्यांशुभिर्
Lemma: सूर्य
POS: m
सूर्यांशुभिर्
Lemma: अंशु
POS: m
भिन्नम्
Lemma: भिद्
POS: 6. P.
इवारविन्दम्
Lemma: इव
POS: ind
इवारविन्दम्
Lemma: अरविन्द
POS: n
बभूव
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: बभूव
तस्याश्
Lemma: तद्
POS: pron
चतुरस्रशोभि
Lemma: चतुर्
POS: nr
चतुरस्रशोभि
Lemma: अस्र
POS: n
चतुरस्रशोभि
Lemma: शोभिन्
POS: adj
वपुर्
Lemma: वपुस्
POS: n
विभक्तं
Lemma: विभज्
POS: 1. Ā.
नवयौवनेन
Lemma: नव
POS: adj
नवयौवनेन
Lemma: यौवन
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.32. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.