Canonical Ref: KS 1.21
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
अथावमानेन पितुः प्रयुक्ता दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी । सती सती योगविसृष्टदेहा तां जन्मने शैलवधूं प्रपेदे ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अथेति ॥ अथ मैनाकजननानन्तरं दक्षस्य प्रजापतेः कन्या भवस्य महादेवस्य पूर्वपत्नी पूर्वभार्या सती पतिव्रता । `सती साध्वी पतिव्रता` इत्यमरः (अ.को.2|6|6) । सती नाम देवी । पितुर्दक्षस्य । कर्तरि षष्ठी । अवमानेन स्वभर्त्रवज्ञया प्रयुक्ता प्रेरिता योगेन योगमार्गेण विसृष्टदेहा त्यक्तदेहा सती । जन्मने पुनरुद्भवाय तां शैलवधूं मेनकां प्रपेदे । अतःपुरा किल सती देवी दक्षाध्वरे तत्कृतां स्वभर्त्रवज्ञामसहमाना पितरं प्रसूं चोपेक्ष्य मत्कर्तव्यकार्यं त्वज्जामातैव करिष्यतीति निर्धार्य देवकार्याणि साधयितुं च योगाग्निना स्वशरीरं ददाहेति पुरावृत्तकथानुसंधेया
अन्वयः:
अथ दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी सती सती पितुः अवमानेन प्रयुक्ताः योगविसृष्टदेहा (सती) जन्मने तां शैलवधूं प्रपेदे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथावमानेन
Lemma: अथ
POS: ind
अथावमानेन
Lemma: अवमान
POS: m
पितुः
Lemma: पितृ
POS: m
प्रयुक्ता
Lemma: प्रयुज्
POS: 7. Ā.
दक्षस्य
Lemma: दक्ष
POS: m
कन्या
Lemma: कन्या
POS: f
भवपूर्वपत्नी
Lemma: भव
POS: m
भवपूर्वपत्नी
Lemma: पूर्व
POS: pron
भवपूर्वपत्नी
Lemma: पत्नी
POS: f
सती
Lemma: अस्
POS: 2. P.
सती
Lemma: सती
POS: f
योगविसृष्टदेहा
Lemma: योग
POS: m
योगविसृष्टदेहा
Lemma: विसृज्
POS: 4. Ā.
योगविसृष्टदेहा
Lemma: देह
POS: mn
तां
Lemma: तद्
POS: pron
जन्मने
Lemma: जन्मन्
POS: n
शैलवधूं
Lemma: शैल
POS: mn
शैलवधूं
Lemma: वधू
POS: f
प्रपेदे
Lemma: प्रपद्
POS: 4. P. • Verb: प्रपेदे
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.21. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.