Skip to main content
Search
BG
Bhagavad Gītā • Chapter 01

Arjuna Viṣāda Yoga

अर्जुनविषादयोगः

Arjuna's Crisis of Conscience and Despondency on the Battlefield of Kurukṣetra

Total: 47 Verses • Citations: BG 1.1–47 • 1 Lexicon Terms • Page 2 of 2 (Verses 17 shown)
BG 1.31 अनुष्टुप्
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava .na ca śreyo.anupaśyāmi hatvā svajanamāhave
English Translation
And, Keshava, I see such omens of evil, nor do I see any good in killing my kinsmen in battle
हिन्दी अनुवाद
हे केशव! मैं लक्ष्णों को भी विपरीत ही देख रहा हूँ तथा युद्ध में स्वजन-समुदाय को मारकर कल्याण भी नहीं देखता |
BG 1.32 अनुष्टुप्
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca .kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā
English Translation
Krishna, I do not covet victory, nor kingdom nor pleasures. Govinda, of what use will kingdom, or luxuries, or even life be to us!
हिन्दी अनुवाद
हे कृष्ण ! मैं न तो विजय चाहता हूँ और न राज्य तथा सुखों को ही । हे गोविन्द ! हमें ऐसे राज्य से क्या प्रयोजन है अथवा ऐसे भोगों से और जीवन से भी क्या लाभ है ? |
BG 1.33 अनुष्टुप्
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca .ta ime.avasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca
English Translation
Those very persons for whose sake we covet the throne, luxuries and pleasures—are here arrayed on the battlefield, having renounced wealth and even life itself.
हिन्दी अनुवाद
हमें जिनके लिये राज्य, भोग और सुखादि अभिष्ट हैं; वे ही ये सब धन और जीवन की आशा को त्याग कर युद्ध में खड़े हैं|
BG 1.34 अनुष्टुप्
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा
ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahāḥ .mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā
English Translation
Teachers, fathers, sons, grandfathers, maternal uncles, fathers-in-law, grandsons, brothers-in-law and other relatives are also present here in battle.
हिन्दी अनुवाद
गुरुजन, ताऊ-चाचा, लड़के और उसी प्रकार दादा, मामा, ससुर, पौत्र, साले तथा और भी सम्बन्धी लोग हैं|
BG 1.35 अनुष्टुप्
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते
etānna hantumicchāmi ghnato.api madhusūdana .api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte
English Translation
O Slayer of Madhu, I do not want to kill them, though they should slay me, even for the throne of the three worlds; how much the less from earthly lordship!
हिन्दी अनुवाद
हे मधुसूदन! मुझे मारने पर भी अथवा तीनों लोकों के राज्य के लिये भी मैं इन सबको मारना नहीं चाहता; फिर पृथ्वी के लिये तो कहना ही क्या है?|
BG 1.36 अनुष्टुप्
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana .pāpamevāśrayedasmānhatvaitānātatāyinaḥ
English Translation
Krishna, how can we hope to be happy slaying the sons of Dhrtarastra; killing these desperadoes sin will surely take hold of us.
हिन्दी अनुवाद
हे जनार्दन! धृतराष्ट्र के पुत्रों को मारकर हमें क्या प्रसन्नता होगी? इन आततायियों को मारकर तो हमें पाप ही लगेगा|
BG 1.37 अनुष्टुप्
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान्
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān .svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava
English Translation
Therefore, Krishna, it does not behove us to kill our relations, the sons of Dhritarashtra. For how can we be happy after killing our own kinsmen?
हिन्दी अनुवाद
अतएव हे माधव! अपने ही बान्धव धृतराष्ट्र के पुत्रों को मारने के लिये हम योग्य नहीं हैं; क्योंकि अपने ही कुटुम्ब को मारकर हम कैसे सुखी होंगे?|
BG 1.38 अनुष्टुप्
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ .kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam
English Translation
Even if these people, with minds blinded by greed; perceive no evil in destroying their own race
हिन्दी अनुवाद
यद्यपि लोभ से भ्रष्टचित हुए ये लोग कुल के नाश से उत्पन्न दोष को और मित्रों से विरोध करने में पाप को नहीं देखते,
BG 1.39 अनुष्टुप्
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम्
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum .kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana
English Translation
and no sin in treason to friends, why should not we, O Krishna, who see clearly the sin accruing from the destruction of one’s family think of turning away from this crime.
हिन्दी अनुवाद
तो भी हे जनार्दन! कुल के नाश से उत्पन्न दोष को जानने वाले हम लोगों को इस पाप से हटने के लिये क्यों नहीं विचार करना चाहिए।
BG 1.40 अनुष्टुप्
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ .dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo.abhibhavatyuta
English Translation
Age-long family traditions disappear with the destruction of a family; and virtue having been lost, vice takes hold of the entire race.
हिन्दी अनुवाद
कुल के नाश से सनातन कुलधर्म नष्ट हो जाते हैं, धर्म के नाश हो जाने पर सम्पूर्ण कुल में पाप भी बहुत फैल जाता है |
BG 1.41 अनुष्टुप्
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ .strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ
English Translation
With the preponderance of vice, Krishna, the women of the family become corrupt; and with the corruption of women, O descendant of Vrsni, there ensues an intermixture of castes.
हिन्दी अनुवाद
हे कृष्ण! पाप के अधिक बढ़ जाने से कुल की स्त्रियाँ अत्यन्त दूषित हो जाती हैं और हे वार्ष्णेय! स्त्रियों के दूषित हो जाने पर वर्णसंकर उत्पन्न होता है |
BG 1.42 अनुष्टुप्
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca .patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ
English Translation
Admixture of blood damns the destroyers of the race as well as the race itself. Deprived of the offerings of rice and waterthe manes of their race also fall.
हिन्दी अनुवाद
वर्णसंकर कुलघातियों को और कुल को नरक में ले जाने के लिये ही होता है। लुप्त हुई पिण्ड और जल की क्रिया वाले अर्थात् श्रद्धा और तर्पण से वंचित इनके पितर लोग भी अधोगति को प्राप्त होते हैं |
BG 1.43 अनुष्टुप्
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ .utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ
English Translation
Through these evils bringing about an intermixture of castes, the age-long caste- traditions and family customs of the killers of kinsmen get extinct.
हिन्दी अनुवाद
इन वर्णसंकरकारक दोषों से कुलघातियों के सनातन कुल-धर्म और जाति-धर्म नष्ट हो जाते हैं |
BG 1.44 अनुष्टुप्
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन
नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम (or नरकेऽनियतं)
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana .narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma
English Translation
Krishna, we hear that men who have lost their family traditions dwell in hell for an indefinite period of time.
हिन्दी अनुवाद
हे जनार्दन ! जिनका कुल-धर्म नष्ट हो गया है, ऐसे मनुष्यों का अनिश्चित काल तक नरक में वास होता है, ऐसा हम सुनते आये हैं |
BG 1.45 अनुष्टुप्
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam .yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ
English Translation
Oh what a pity! Though possessed of intelligence we have set our mind on the commission of a great sin in that due to lust
हिन्दी अनुवाद
हा ! शोक ! हम लोग बुद्धिमान होकर भी महान् पाप करने को तैयार हो गये हैं, जो राज्य और सुख के लोभ से स्वजनों को मारने के लिये उद्यत हो गये हैं |
BG 1.46 अनुष्टुप्
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत्
yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ .dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet
English Translation
It would be better for me if the sons of Dhritarashtra, armed with weapons, killed me in battle while I was unarmed and unresisting.
हिन्दी अनुवाद
यदि मुझ शस्त्ररहित एवं सामना न करने वाले को शस्त्र हाथ में लिये हुए धृतराष्ट्र के पुत्र रण में मार डालें तो वह मारना भी मेरे लिये अधिक कल्याणकारक होगा |
BG 1.47 अनुष्टुप्
सञ्जय उवाच
एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत्
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः
sañjaya uvāca .evamuktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat .visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ
English Translation
Thus addressed, Sanjaya, standing in the midst of the armies, sat down on the chariot’s seat, his mind overwhelmed with grief, and having set aside his bow and arrows.
हिन्दी अनुवाद
संजय ने कहा— रणभूमि में शोक से उद्विग्न मन वाला अर्जुन इस प्रकार कहकर वाणसहित धनुष को त्यागकर रथ के पीछे भाग में बैठ गया |
Full Table of Contents Next (Ch. 2) →