(२) वागारम्भाः— आलापः, प्रलापः, विलापः, अनुलापः, संलापः, अपलापः, सन्देशः, अतिदेशः, निर्देशः, उपदेशः, अपदेशः, व्यपदेश इति।
(३) बुद्धयारम्भाः— रीतिः, वृत्तिः, प्रवृत्तिरिति। तत्र च
१. (चतस्रो) रीतयः — पाञ्चाली, गौडीया, वैदर्भी, लाटीया चेति।
२. चतस्रो वृत्तयः — भारती, आरभटी, कैशिकी, सात्त्वती चेति।
३. चतस्रः प्रवृत्तयः —पौरस्त्या, उढ्र(औढ्र)मागधी,दाक्षिणात्या,आवन्त्या चेति।
(४) शरीरारम्भाः— लीला, विलासः, विच्छित्तिः, विभ्रमः, किलकिञ्चितम्, मोट्टायितम्, कुट्टमितम्, बिब्बोकः, ललितम्, विहृतं, क्रीडितम्, केलिरिति।
अथैतेषां लक्षणोदाहरणानि।
(१. (मन)आरम्भाः —१२)
मनोऽभिलाषे हावः/भावः। स यथा—
अत्रान्तरे किमपि वाग्विभवातिरिक्त.........(द्र.पृ. ६२५)
(सूच्यम्—(मन)आरम्भस्य 'हावतः' वागारम्भस्य 'संदेशं' यावद् ग्रन्थः खण्डितोऽत्र।—)
(२. वागारम्भाः —१२)
(७. संदेशः)
कालिन्दीतटभूमयोऽपि तव रे! नो यान्ति चिन्तास्पदम्॥ ९॥
८. तदुक्तमित्यतदुक्तमित्यतिदेशः। यथा—(कुसं. ६.७८)
स ते दुहितरं साक्षात् साक्षी विश्वस्य कर्मणाम्।
वृणुते वरदः शम्भुरस्मत्संक्रामितैः पदैः॥ १०॥
९. सोऽयमहमित्यादिर्निर्देशः। यथा—(कुसं. ६.६३)
एते वयममी दाराः कन्येयं कुलजीवितम्।
ब्रूत येनात्र वः कृत्यमनास्था बाह्यवस्तुषु॥ ११॥
१०. शिक्षाहेतुरुपदेशः। यथा—(शाकु. ४.१८)
शुश्रूषस्व गुरून्, कुरु प्रियसखीकृत्यं सपत्नीजने भर्तुर्विप्रकृताऽपि रोषणतया मा स्म प्रतीपं गमः।
भूयिष्ठं भव दक्षिणा परिजने भाग्येष्वनुत्सेकिनी यान्त्येवं गृहिणीपदं युवतयो वामाः कुलस्याधयः॥ १२॥
११. अन्यार्थकथनमपदेशः। यथा—
आसाइअं अव्णाएण॰॥ १३॥ (पृ. १२४८)
१२. व्याजान्तरेण व्यपदेशः। यथा—
महुएहि किं वि बालअं (पंथिअ)॥ १४॥ (गास. ८७७, वज्जा ४९१ पृ.३७०) इति वागारम्भा द्वादश।
(३. बुद्धयारम्भाः —१२)
बुद्धयारम्भेषु
(३.१. रीतिः) वचनविन्यासक्रमो रीतिः।