सूत पश्य एनं व्यापद्यमानम् । (इति शरसंधानं नाटयति)
(नेपथ्ये)
भो भो राजन्नाश्रममृगोऽयं न हन्वव्यो न हन्तव्यः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
(आकर्ण्यावलोक्य च)आयुष्मन्नस्य खलु ते बाणपातवर्तिनः कृष्टसारस्यान्तरे तपस्विन उपस्थिताः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
(ससंभ्रमम्) तेन हि प्रगृह्यन्तां वाजिनः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
तथा । (इति रथं स्थापयति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
वैखानसः
(हस्तमुद्यम्य) राजन्नाश्रममृगोऽयं न हन्तव्यो न हन्तव्यः ।
न खलु न खलु बाणः संनिपात्योऽयमस्मिन्मृदुनि मृगशरीरे पुष्पराशाविवाग्निः । क्व बत हरिणकानां जीवितं चातिलोलं क्व च निशितनिपाता वज्रसाराः शरास्ते ॥
तत्साधुकृतसंधानं प्रतिसंहर सायकम् ।आर्तत्राणाय वः शस्त्रं न प्रहर्तुमनागसि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
एष प्रतिसंहृतः (इति यथोक्तं करोति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
वैखानसः
सदृशमेतत्पुरुवंशप्रदीपस्य भवतः ।
जन्म यस्य पुरोर्वंशे युक्तरूपमिदं तव । पुत्रमेवं गुणोपेतं चक्रवर्तिनमाप्नुहि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
इतरौ
(बाहू उद्यम्य) सर्वथा चक्रवर्तिनं पुत्रमाप्नुहि ।
(सप्रणामम्) प्रतिगृतीतं ब्राह्मणवचनम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
वैखान्स
राजन्समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम् ।एष खलु कण्वस्य कुलपतेरनुमालिनीतीरमाश्रमो दृश्यते । न चेदन्यकार्यातिपातः प्रविश्य प्रतिगृह्यतामातिथेयः सत्कारः ।अपि च ।
रम्यास्तपोधनानां प्रतिहतविघ्नाः क्रियाः समवलोक्य । ज्ञास्यसि कियद्भुजो मे रक्षति मौर्वीकिणाङ्क इति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
अपि संनिहितोऽत्र कुलपतिः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
वैखानस
इदानीमेव दुहितरं शकुन्तलामतिथिसत्काराय नियुज्य दैवमस्याः प्रतिकूलं शमयितुं सोमतीर्थं गतः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
भवतु । तामेव पश्यामि । सा खलु विदितभक्तिं मां महर्षेः करिष्यति ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
वैखानस
साधयामस्तावत् (इति सशिष्यो निष्क्रान्तः)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
सूत चोदयाश्वान्पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
यदाज्ञापयत्यायुष्मन् । (इति भूयो रथ एवं निरूपयति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
(समन्तादवलोक्य) सूत अकथितोऽपि ज्ञायत एव यथायमाश्रमाभोगस्तपोवनस्येति ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
कथमिव ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
किं न पश्यति भवान् ।इह हि
नीवाराः शुकगर्भकोटरमुखभ्रष्टास्तरूणामधः प्रस्निग्धाः क्वचिदिङ्गुदीफालभिदः सूच्यन्त एवोपलाः । विश्वासोपगमादभिन्नगतयः शब्दं सहन्ते मृगास् तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यन्दरेखाङ्किताः ॥
कुल्याम्भोभिः पवनचपलैः शाखिनो धौतमूला भिन्नो रागः किसलयरुचामाज्यधूमोद्गमेन ।एते चार्वागुपवनभुवि छिन्नदर्भाङ्कुरायाम् नष्टांशका हरिणशिशवो मन्दमन्दं चरन्ति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
सर्वमुपपन्नम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
(स्तोकमन्तरं गत्वा) तपोवननिवासिनामुपरोधो मा भूत् ।एतावत्येव रथं स्थापय यावदवतरामि ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सूत
धृताः प्रग्रहाः ।अवतरत्वायुष्मान् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा