भव हृदय साभिलाषं संप्रति संदेह निर्णयो जातः ।आशङ्कसे यदग्निं तदिदं स्पर्शक्षमं रत्नम् ॥
(सरोषमिव)अनसूये गमिष्याम्यहम् ।
किं निमित्तम् ।
इमामसंबद्धप्रलापीं प्रियंवदामार्यायै गौतम्यै निवेदयिष्यामि ।
सखि न युक्तमकृतसत्कारमतिथिविशेषं विसृज्य स्वछन्दतो गमनम् ।
(शकुन्तला न किंचिदुक्त्वा प्रस्थितैव)
(ग्रहीतुमिच्छन्निगृह्यात्मानम् ।आत्मगतम्)अहो चेष्टा प्रतिरूपिका कामिजनमनोवृत्तिः ।अहं हि
अनुयास्यन्मुनितनयां सहसा विनयेन वारितप्रसरः । स्थानादनुच्चलन्नपि गत्वेव पुनः प्रतिनिवृत्तः ॥
(शकुन्तलां निरुध्य) हला न ते युक्तं गन्तुम् ।
(सभ्रूभङ्गम्) किं निमित्तम् ।
वृक्षसेचने द्वे दारयसि मे ।एहि तावत् ।आत्मानं मोचयित्वा ततो गमिष्यसि (इति बलादेनां निवर्तयति)
भद्रे वृक्षसेचनादेव परिश्रान्तामत्रभवतीं लक्षये । तथा ह्यस्याः
स्रस्तांसावतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणादद्यापि स्तनवेपथुं जनयति श्वासः प्रमाणाधिकः । बद्धं कर्णशिरीषरोधि वदने धर्माम्भसां जालकं बन्धे स्रंसिनि चैकहस्तयमिताः पर्याकुला मूर्धजाः ॥
तदहमेनामनृणां करोमि (इति अङ्गुलीयं दातुमिच्छति)
(उभे नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य परस्परमवलोकयतः)
अलमस्मानन्यथा संभाव्य । राज्ञः परिग्रहोऽयमिति राजपुरुषं मामवगच्छथ ।
तेन हि नार्हत्यङ्गुलीयकमङ्गुलीवियोगम् ।आर्यस्य वचनेनानृणेदानीमेषा । (किंचिद्विहस्य) हला शकुन्तले मोचितास्यनुकम्पिनार्येण ।अथवा महाराजेन । गच्छेदानीम् ।
(आत्मगतम्) यद्यात्मनः प्रभविष्यामि ।
(प्रकाशम्) का त्वं विस्रष्टव्यस्य रोद्धव्यस्य वा ।
(शकुन्तलां विलोक्य ।आत्मगतम्) किं नु खलु यथा वयमस्यामेवमियमप्यस्मान्प्रति स्यात् ।अथवा लब्धावकाशा मे प्रार्थना । कुतः ।
वाचं न मिश्रयति यद्यपि मद्वचोभिः कर्णं ददात्यभिमुखं मयि भाषमाणे । कामं न तिष्ठति मदाननसंमुखीनाम् भूयिष्ठमन्यविषया न तु दृष्टिरस्याः ॥
(नेपथ्ये)
भो भोस्तपस्विनः संनिहितास्तपोवनसत्त्वरक्षायै भवत । प्रत्यासन्नः किल मृग या विहारी पार्थिवो दुष्यन्तः ।
तुरगखुरहतस्तथा हि रेणुर्विटपविषक्तजलार्द्रवल्कलेषु । पतति परिणतारुणप्रकाशः शलभसमूह इवाश्रमद्रुमेषु ॥
अपि च ।
तीव्राघातप्रतिहततरुस्कन्धलग्नैकदन्तः पादाकृष्टव्रततिवलयासङ्गसंजातपाशः । मूर्तो विघ्नस्तपस इव नो भिन्नसारङ्गयूथो धर्मारण्यं प्रविशति गजः स्यन्दनालोकभीतः ॥
(सर्वाः कर्णं दत्त्वा किंचिदिव संभ्रान्ताः)
(आत्मगतम्)अहो धिक्पौरा अस्मदन्वेषिणस्तपोवनमुपरुन्धन्ति । भवतु । प्रतिगमिष्यामस्तावत् ।
आर्य अनेनारण्यकवृत्तान्तेन पर्याकुलाः स्मः ।अनुजानीहि न उटजगमनाय ।
(ससंभ्रमम्) गच्छन्तु भवत्यः । वयमप्याश्रमपीडा यथा न भवति तथा प्रयतिष्यामहे ।
