Canonical Ref: MD 38
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तां कस्यां चिद्भवनवलभौ सुप्तपारावतायां नीत्वा रात्रिं चिरविलसनात्खिन्नविद्युत्कलत्रः । दृष्टे सूर्ये पुनरपि भवान्वाहयेदध्वशेषं मन्दायन्ते न खलु सुहृदामभ्युपेतार्थकृत्याः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तां पूर्वोक्तां रात्रिं कस्यामपि भवनवलभौ गृहोपरिपुरे नीत्वातिवाह्य ततः मूर्योदये भूयोऽपि भवान्मार्गमवशिष्टं वाहयेदुल्लङ्घयेत् । यस्मान्मित्राणां यैरर्थकृत्यं प्रयोजनमभ्युपेतमूरीकृतं शिरसाङ्गीकृतं ते न खलु मन्दायन्ते नैवालसा भवन्ति । कीदृश्यां वलभौ । सुप्ताः पारावताः कपोतविशेषाः यत्र । ते हि कण्ठरुतश्रवणार्थं नागरकैर्गृहे धार्यन्ते । त्वं कीदृशः । चिरं विलसनात्स्विन्नं श्रान्तं विद्युदेव कलत्रं भार्या यस्य सः । अत एव वलभौ विश्रमणम् । अमन्दो मन्दो भवति मन्दायते । भृशादित्वात्क्यङ् । अर्थश्चासौ कृत्यमर्थकृत्यम् । अर्थः प्रयोजनम् । अवश्यकार्यत्वाच्चास्य कृत्यत्वम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तां
Lemma: तद्
POS: pron
कस्यांचिद्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
भवनवलभौ
Lemma: भवन
POS: n
भवनवलभौ
Lemma: वलभि
POS: f
सुप्तपारावतायां
Lemma: स्वप्
POS: 1. Ā.
सुप्तपारावतायां
Lemma: पारावत
POS: m
नीत्वा
Lemma: नी
POS: 2. P.
रात्रिं
Lemma: रात्रि
POS: f
चिरविलसनात्
Lemma: चिर
POS: adj
चिरविलसनात्
Lemma: विलसन
POS: n
खिन्नविद्युत्कलत्रः
Lemma: खिद्
POS: 4. P.
खिन्नविद्युत्कलत्रः
Lemma: विद्युत्
POS: fn
खिन्नविद्युत्कलत्रः
Lemma: कलत्र
POS: n
दृष्टे
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
सूर्ये
Lemma: सूर्य
POS: m
पुनरपि
Lemma: पुनर्
POS: ind
पुनरपि
Lemma: अपि
POS: ind
भवान्
Lemma: भवत्
POS: adj
वाहयेदध्वशेषं
Lemma: वाहय्
POS: 10. Ā. • Verb: वाहयेत्
वाहयेदध्वशेषं
Lemma: अध्वन्
POS: m
वाहयेदध्वशेषं
Lemma: शेष
POS: mn
मन्दायन्ते
Lemma: मन्दाय्
POS: Denom. Ā. • Verb: मन्दायन्ते
न
Lemma: न
POS: ind
खलु
Lemma: खलु
POS: ind
सुहृदाम्
Lemma: सुहृद्
POS: m
अभ्युपेतार्थकृत्याः
Lemma: अभ्युपे
POS: 2. P.
अभ्युपेतार्थकृत्याः
Lemma: अर्थ
POS: mn
अभ्युपेतार्थकृत्याः
Lemma: कृत्य
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 38. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.