Canonical Ref: MD 33
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
भर्तुः कण्ठच्छविरिति गणैः सादरं दृश्यमाणः पुण्यं यायास्त्रिभुवनगुरोर्धाम चण्डेश्वरस्य । धूतोद्यानं कुवलयरजोगन्धिभिर्गन्धवत्यास्तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्मरुद्भिः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
अस्या उज्जयिन्याः सौधेष्वध्वखिन्नानन्तरात्मा निशामतिवाह्य चण्डेश्वरम्य शंभोर्धामायतनं याया गच्छेः । कीदृशः । जालोद्गीर्णैर्गवाक्षविवरनिर्गतैरङ्गनामूर्धजोपस्कारधूमैरुपचितवपुः पीवरतनुः । धूमप्रायत्वादभ्राणाम् । तथा गृहमयूरैः सुहृत्स्नेहाद्दत्तो वितीर्णो नृत्तमेवोपहारो बलिर्यस्य । ते हि त्वामालोक्य सुहृत्स्नेहान्नृत्यन्ति । कीदृशेषु हर्म्येषु । कुसुमैरूपकारपुष्पैः सुगन्धिषु । तथा ललितानां सविलासानां वनितानां पादानामलक्तकेनाङ्कितेषु चिह्नितेषु । त्वं कीदृशः । गणैः प्रीत्यालोक्यमानः । कुतः । भर्तुः शम्भोः कण्ठच्छविर्गलनिभकान्तिरित्यतो हेतोः । कीदृशं धाम । पुण्यं पवित्रम् । तथा गन्धवत्याख्याया नद्या मरुद्भिर्वातैर्धूतोद्यानमुल्लसितोपवनम् । कीदृशैः । कुवलयरजोगन्धिभिरुत्पलरेणुसौरभं विद्यते येषां तैः । तथा तोयक्रीडायां जलकेलौ निरताः सक्ता या युवतयस्तासां स्नानेन तिक्तैः कटुकैः । अङ्गरागसंक्रमणात् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
भर्तुः
Lemma: भर्तृ
POS: m
कण्ठच्छविर्
Lemma: कण्ठ
POS: m
कण्ठच्छविर्
Lemma: छवि
POS: f
इति
Lemma: इति
POS: ind
गणैः
Lemma: गण
POS: m
सादरं
Lemma: सादर
POS: adj
वीक्ष्यमाणः
Lemma: वीक्ष्
POS: 4. P.
पुण्यं
Lemma: पुण्य
POS: adj
यायास्
Lemma: या
POS: 2. Ā. • Verb: यायाः
त्रिभुवनगुरोर्
Lemma: त्रिभुवन
POS: n
त्रिभुवनगुरोर्
Lemma: गुरु
POS: m
धाम
Lemma: धामन्
POS: n
चण्डीश्वरस्य
Lemma: चण्डीश्वर
POS: m
धूतोद्यानं
Lemma: धू
POS: 6. Ā.
धूतोद्यानं
Lemma: उद्यान
POS: n
कुवलयरजोगन्धिभिर्
Lemma: कुवलय
POS: n
कुवलयरजोगन्धिभिर्
Lemma: रजस्
POS: n
कुवलयरजोगन्धिभिर्
Lemma: गन्धि
POS: adj
गन्धवत्यास्
Lemma: गन्धवती
POS: f
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: तोय
POS: n
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: क्रीडा
POS: f
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: निरम्
POS: 1. P.
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: युवति
POS: f
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: स्नान
POS: n
तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्
Lemma: तिक्त
POS: adj
मरुद्भिः
Lemma: मरुत्
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 33. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.