Ādiparva Adhyāya 99
आदिपर्व • अध्यायः 99
Ādiparva Adhyāya 99 of the classical Mahābhārata with 50 verses.
Total: 50 Verses
•
Citations: MBh 1.99.1–50
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
पुनर्भरतवंशस्य हेतुं संतानवृद्धये । वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदतः शृणु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषेर्
ऋषि [m]
उतथ्यस्य
उतथ्य [m]
तदा
तदा [ind]
संतानकुलवृद्धये
संतान [mn]
संतानकुलवृद्धये
कुल [n]
संतानकुलवृद्धये
वृद्धि [f]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
नियतं
नियम् [1. Ā.]
मातस्तन्
मातृ [f]
मातस्तन्
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
निगदतः
निगद् [1. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
ब्राह्मणो गुणवान्कश्चिद्धनेनोपनिमन्त्र्यताम् । विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत्प्रजाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
गुणवान्
गुणवत् [adj]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
धनेनोपनिमन्त्र्यताम्
धन [n]
धनेनोपनिमन्त्र्यताम्
उपनिमन्त्रय् [Denom. Ā.]
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु
विचित्रवीर्य [m]
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु
क्षेत्र [mn]
यः
यद् [pron]
समुत्पादयेत्
समुत्पादय् [10. P.]
प्रजाः
प्रजा [f]
ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया । विहसन्तीव सव्रीडमिदं वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माता
मातृ [f]
सत्यवती
सत्यवती [f]
भीष्मम्
भीष्म [m]
उवाच
वच् [2. P.]
तदनन्तरम्
तद् [pron]
तदनन्तरम्
अनन्तर [adj]
विहसन्तीव
विहस् [1. Ā.]
विहसन्तीव
इव [ind]
सव्रीडम्
स [ind]
सव्रीडम्
व्रीडा [f]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । विश्वासात्ते प्रवक्ष्यामि संतानाय कुलस्य च । न ते शक्यमनाख्यातुमापद्धीयं तथाविधा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यम्
सत्य [n]
एतन्
एतद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यथा
यथा [ind]
वदसि
वद् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
विश्वासात्
विश्वास [m]
ते
त्वद् [pron]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
संतानाय
संतान [mn]
कुलस्य
कुल [n]
च
च [ind]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
शक्यम्
शक्य [adj]
अनाख्यातुम्
अनाख्यातुम् [ind]
आपद्धीयं
आपद् [f]
आपद्धीयं
हि [ind]
आपद्धीयं
इदम् [pron]
तथाविधा
तथाविध [adj]
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गतिः । तस्मान्निशम्य वाक्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
नः
मद् [pron]
कुले
कुल [n]
धर्मस्त्वं
धर्म [mn]
धर्मस्त्वं
त्वद् [pron]
सत्यं
सत्य [n]
त्वं
त्वद् [pron]
परा
पर [pron]
गतिः
गति [f]
तस्मान्
तद् [pron]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
मे
मद् [pron]
कुरुष्व
कृ [2. Ā.]
यद्
यद् [pron]
अनन्तरम्
अनन्तर [adj]
धर्मयुक्तस्य धर्मात्मन्पितुरासीत्तरी मम । सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मयुक्तस्य
धर्म [mn]
धर्मयुक्तस्य
युज् [6. Ā.]
धर्मात्मन्
धर्म [mn]
धर्मात्मन्
आत्मन् [m]
पितुर्
पितृ [m]
आसीत्
अस् [2. P.]
तरी
तरी [f]
मम
मद् [pron]
सा
तद् [pron]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
अहं
मद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
गता
गम् [6. Ā.]
प्रथमयौवने
प्रथम [adj]
प्रथमयौवने
यौवन [n]
अथ धर्मभृतां श्रेष्ठः परमर्षिः पराशरः । आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन्यमुनां नदीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
श्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
उच्यते
वच् [2. P.]
आजगाम
आगम् [6. P.]
तरीं
तरी [f]
धीमांस्तरिष्यन्
धीमत् [adj]
धीमांस्तरिष्यन्
तृ [3. P.]
यमुनां
यमुना [f]
नदीम्
नदी [f]
स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्तदा । सान्त्वपूर्वं मुनिश्रेष्ठः कामार्तो मधुरं बहु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तार्यमाणो
तारय् [10. Ā.]
यमुनां
यमुना [f]
माम्
मद् [pron]
उपेत्याब्रवीत्
उपे [2. Ā.]
उपेत्याब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
सान्त्वयित्वा
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
नृपश्रेष्ठः
नृप [m]
नृपश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
साम्ना
सामन् [n]
परमवल्गुना
परम [adj]
परमवल्गुना
वल्गु [adj]
तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत । वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
शापभीता
शाप [m]
शापभीता
भी [1. Ā.]
च
च [ind]
पितुर्
पितृ [m]
भीता
भी [1. Ā.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
वरैर्
वर [mn]
असुलभैर्
असुलभ [adj]
उक्ता
वच् [2. P.]
न
न [ind]
प्रत्याख्यातुम्
प्रत्याख्या [2. Ā.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् । तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिभूय
अभिभू [1. P.]
स
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
बालां
बाल [adj]
तेजसा
तेजस् [n]
वशम्
वश [m]
आनयत्
आनी [1. Ā.]
तमसा
तमस् [n]
लोकम्
लोक [m]
आवृत्य
आवृ [5. Ā.]
एव
एव [ind]
भारत
भारत [m]
मत्स्यगन्धो महानासीत्पुरा मम जुगुप्सितः । तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात्स मे मुनिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्स्यगन्धो
मत्स्य [m]
मत्स्यगन्धो
गन्ध [mn]
महान्
महत् [adj]
आसीत्
अस् [2. P.]
पुरा
पुरा [ind]
मम
मद् [pron]
जुगुप्सितः
जुगुप्स् [Desid. P.]
तम्
तद् [pron]
अपास्य
अपास् [2. P.]
शुभं
शुभ [adj]
गन्धम्
गन्ध [mn]
इमं
इदम् [pron]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
स
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
मुनिः
मुनि [m]
ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सृज्य मामकम् । द्वीपेऽस्या एव सरितः कन्यैव त्वं भविष्यसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
माम्
मद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
स
तद् [pron]
मुनिर्
मुनि [m]
गर्भम्
गर्भ [m]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
मामकम्
मामक [adj]
द्वीपे
द्वीप [mn]
ऽस्या
इदम् [pron]
एव
एव [ind]
सरितः
सरित् [f]
कन्यैव
कन्या [f]
कन्यैव
एव [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
पाराशर्यो महायोगी स बभूव महानृषिः । कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति स्मृतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाराशर्यो
पाराशर्य [m]
महायोगी
महत् [adj]
महायोगी
योगिन् [m]
स
तद् [pron]
बभूव
भू [1. Ā.]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
ययातिर्
ययाति [m]
मम
मद् [pron]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मातामह
मातामह [m]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
यो व्यस्य वेदांश्चतुरस्तपसा भगवानृषिः । लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्कृष्णत्वमेव च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
व्यस्य
व्यस् [4. P.]
वेदांश्चतुरस्तपसा
वेद [m]
वेदांश्चतुरस्तपसा
चतुर् [nr]
वेदांश्चतुरस्तपसा
तपस् [n]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
लोके
लोक [m]
व्यासत्वम्
व्यास [m]
व्यासत्वम्
त्व [n]
आपेदे
आपद् [4. P.]
कार्ष्ण्यात्
कार्ष्ण्य [n]
कृष्णत्वम्
कृष्ण [m]
कृष्णत्वम्
त्व [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिषः । स नियुक्तो मया व्यक्तं त्वया च अमितद्युते । भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यवादी
सत्य [n]
सत्यवादी
वादिन् [adj]
शमपरस्तपस्वी
शम [m]
शमपरस्तपस्वी
पर [pron]
शमपरस्तपस्वी
तपस्विन् [m]
दग्धकिल्बिषः
दह् [2. P.]
दग्धकिल्बिषः
किल्बिष [mn]
स
तद् [pron]
नियुक्तो
नियुज् [7. Ā.]
मया
मद् [pron]
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
च
च [ind]
अमितद्युते
अमित [adj]
अमितद्युते
द्युति [f]
भ्रातुः
भ्रातृ [m]
क्षेत्रेषु
क्षेत्र [mn]
कल्याणम्
कल्याण [adj]
अपत्यं
अपत्य [n]
जनयिष्यति
जनय् [10. Ā.]
स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरेः कृत्येषु मामिति । तं स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
माम्
मद् [pron]
उक्तवांस्तत्र
वच् [2. P.]
उक्तवांस्तत्र
तत्र [ind]
स्मरेः
स्मृ [1. Ā.]
कृत्येषु
कृत्य [n]
माम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
तं
तद् [pron]
स्मरिष्ये
स्मृ [1. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यदि
यदि [ind]
भीष्म
भीष्म [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
इच्छसि
इष् [1. P.]
तव ह्यनुमते भीष्म नियतं स महातपाः । विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
ह्यनुमते
हि [ind]
ह्यनुमते
अनुमत [n]
भीष्म
भीष्म [m]
नियतं
नियम् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु
विचित्रवीर्य [m]
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु
क्षेत्र [mn]
यः
यद् [pron]
समुत्पादयेत्
समुत्पादय् [10. P.]
प्रजाः
प्रजा [f]
महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिरब्रवीत् । धर्ममर्थं च कामं च त्रीनेतान्योऽनुपश्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षेः
महत् [adj]
महर्षेः
ऋषि [m]
कीर्तने
कीर्तन [n]
तस्य
तद् [pron]
भीष्मः
भीष्म [m]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
धर्मम्
धर्म [mn]
अर्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कामं
काम [m]
च
च [ind]
त्रीन्
त्रि [nr]
एतान्
एतद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽनुपश्यति
अनुपश् [4. Ā.]
अर्थमर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम् । कामं कामानुबन्धं च विपरीतान्पृथक्पृथक् । यो विचिन्त्य धिया सम्यग्व्यवस्यति स बुद्धिमान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थम्
अर्थ [mn]
अर्थानुबन्धं
अर्थ [mn]
अर्थानुबन्धं
अनुबन्ध [m]
च
च [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
धर्मानुबन्धनम्
धर्म [mn]
धर्मानुबन्धनम्
अनुबन्धन [n]
कामं
काम [m]
कामानुबन्धं
काम [m]
कामानुबन्धं
अनुबन्ध [m]
च
च [ind]
विपरीतान्
विपरीत [adj]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
यो
यद् [pron]
विचिन्त्य
विचिन्तय् [10. Ā.]
धिया
धी [f]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
व्यवस्यति
व्यवसा [6. Ā.]
स
तद् [pron]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
तदिदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः । उक्तं भवत्या यच्छ्रेयः परमं रोचते मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
धर्मयुक्तं
धर्म [mn]
धर्मयुक्तं
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
हितं
हित [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कुलस्य
कुल [n]
नः
मद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
भवत्या
भवत् [adj]
यच्छ्रेयः
यद् [pron]
यच्छ्रेयः
श्रेयस् [n]
परमं
परम [adj]
रोचते
रुच् [1. P.]
मम
मद् [pron]
ततस्तस्मिन्प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन । कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्मिन्
ततस् [ind]
ततस्तस्मिन्
तद् [pron]
प्रतिज्ञाते
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
भीष्मेण
भीष्म [m]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
कृष्णद्वैपायनं
कृष्णद्वैपायन [m]
काली
काली [f]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
मुनिम्
मुनि [m]
स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम् । प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वेदान्
वेद [m]
विब्रुवन्
विब्रू [2. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
मातुर्
मातृ [f]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
चिन्तितम्
चिन्तित [n]
प्रादुर्बभूवाविदितः
प्रादुर्भू [1. P.]
प्रादुर्बभूवाविदितः
अविदित [adj]
क्षणेन
क्षण [m]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
तस्मै पूजां तदा दत्त्वा सुताय विधिपूर्वकम् । परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्नवैरभिषिच्य च । मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
पूजां
पूजा [f]
तदा
तदा [ind]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
सुताय
सुत [m]
विधिपूर्वकम्
विधि [m]
विधिपूर्वकम्
पूर्वक [adj]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
च
च [ind]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
स्मितपूर्वम्
स्मित [n]
स्मितपूर्वम्
पूर्वम् [ind]
उदैक्षत
उदीक्ष् [1. P.]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
बाष्पं
बाष्प [mn]
दाशेयी
दाशेयी [f]
पुत्रं
पुत्र [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
चिरस्य
चिर [adj]
तम्
तद् [pron]
तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च । मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
अद्भिः
अप् [m]
परिषिच्यार्तां
परिषिच् [6. Ā.]
परिषिच्यार्तां
आर्त [adj]
महर्षिर्
महत् [adj]
महर्षिर्
ऋषि [m]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
मातरं
मातृ [f]
पूर्वजः
पूर्वज [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
व्यासो
व्यास [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः । शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवत्या
भवत् [adj]
यद्
यद् [pron]
अभिप्रेतं
अभिप्रे [2. P.]
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
आगतः
आगम् [6. P.]
शाधि
शास् [1. P.]
मां
मद् [pron]
धर्मतत्त्वज्ञे
धर्म [mn]
धर्मतत्त्वज्ञे
तत्त्व [n]
धर्मतत्त्वज्ञे
ज्ञ [adj]
करवाणि
कृ [2. Ā.]
प्रियं
प्रिय [adj]
तव
त्वद् [pron]
तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये । स च तां प्रतिजग्राह विधिवन्मन्त्रपूर्वकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
पूजां
पूजा [f]
ततो
ततस् [ind]
ऽकार्षीत्
कृ [2. Ā.]
पुरोधाः
पुरोधस् [m]
परमर्षये
परम [adj]
परमर्षये
ऋषि [m]
गृहाण
ग्रह् [6. Ā.]
पाणिं
पाणि [m]
विधिवन्
विधिवत् [ind]
मम
मद् [pron]
मन्त्रपुरस्कृतम्
मन्त्र [mn]
मन्त्रपुरस्कृतम्
पुरस्कृ [8. Ā.]
तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । सत्यवत्यभिवीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आसनगतं
आसन [n]
आसनगतं
गम् [6. Ā.]
माता
मातृ [f]
पृष्ट्वा
प्रच्छ् [1. P.]
कुशलम्
कुशल [n]
अव्ययम्
अव्यय [adj]
माता
मातृ [f]
सत्यवती
सत्यवती [f]
भीष्मम्
भीष्म [m]
उवाच
वच् [2. P.]
तदनन्तरम्
तद् [pron]
तदनन्तरम्
अनन्तर [adj]
मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे । तेषां पिता यथा स्वामी तथा माता न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मातापित्रोः
माता [f]
मातापित्रोः
पितृ [m]
प्रजायन्ते
प्रजन् [4. P.]
पुत्राः
पुत्र [m]
साधारणाः
साधारण [adj]
कवे
कवि [m]
तेषां
तद् [pron]
पिता
पितृ [m]
यथा
यथा [ind]
स्वामी
स्वामिन् [m]
तथा
तथा [ind]
माता
मातृ [f]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
विधातृविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः । विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विधातृविहितः
विधातृ [m]
विधातृविहितः
विधा [3. Ā.]
स
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
यथा
यथा [ind]
मे
मद् [pron]
प्रथमः
प्रथम [adj]
सुतः
सुत [m]
विचित्रवीर्यो
विचित्रवीर्य [m]
ब्रह्मर्षे
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मर्षे
ऋषि [m]
तथा
तथा [ind]
मे
मद् [pron]
ऽवरजः
अवरज [m]
सुतः
सुत [m]