Ādiparva Adhyāya 91
आदिपर्व • अध्यायः 91
Ādiparva Adhyāya 91 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 1.91.1–23
•
250 Lexicon Terms
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो राजासीत्पृथिवीपतिः । महाभिष इति ख्यातः सत्यवाक्सत्यविक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो
इक्ष्वाकु [fn]
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो
वंश [m]
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो
प्रभव [m]
राजासीत्
राजन् [m]
राजासीत्
अस् [2. P.]
पृथिवीपतिः
पृथिवीपति [m]
महाभिष
महाभिष [m]
इति
इति [ind]
ख्यातः
ख्या [4. P.]
सत्यवाक्
सत्य [adj]
सत्यवाक्
वाच् [f]
सत्यविक्रमः
सत्य [adj]
सत्यविक्रमः
विक्रम [m]
सोऽश्वमेधसहस्रेण वाजपेयशतेन च । तोषयामास देवेन्द्रं स्वर्गं लेभे ततः प्रभुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्वमेधसहस्रेण
अश्वमेध [m]
अश्वमेधसहस्रेण
सहस्र [mn]
राजसूयशतेन
राजसूय [m]
राजसूयशतेन
शत [mn]
च
च [ind]
तोषयामास
तोषय् [10. Ā.]
देवेन्द्रं
देव [m]
देवेन्द्रं
इन्द्र [m]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
लेभे
लभ् [1. P.]
ततः
ततस् [ind]
प्रभुः
प्रभु [adj]
ततः कदाचिद्ब्रह्माणमुपासां चक्रिरे सुराः । तत्र राजर्षयो आसन्स च राजा महाभिषः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
ब्रह्माणम्
ब्रह्मन् [m]
उपासां
उपासा [f]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
सुराः
सुर [m]
तत्र
तत्र [ind]
राजर्षय
राजर्षि [m]
आसन्
अस् [2. P.]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
महाभिषः
महाभिष [m]
अथ गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा समुपायात्पितामहम् । तस्या वासः समुद्धूतं मारुतेन शशिप्रभम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
गङ्गा
गङ्गा [f]
सरिच्छ्रेष्ठा
सरित् [f]
सरिच्छ्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
समुपायात्
समुपया [2. P.]
पितामहम्
पितामह [m]
तस्या
तद् [pron]
वासः
वासस् [n]
समुद्धूतं
समुद्धू [5. P.]
मारुतेन
मारुत [m]
शशिप्रभम्
शशिन् [m]
शशिप्रभम्
प्रभा [f]
ततोऽभवन्सुरगणाः सहसावाङ्मुखास्तदा । महाभिषस्तु राजर्षिरशङ्को दृष्टवान्नदीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
सुरगणाः
सुर [m]
सुरगणाः
गण [m]
सहसावाङ्मुखास्तदा
सहस् [n]
सहसावाङ्मुखास्तदा
अवाङ्मुख [adj]
सहसावाङ्मुखास्तदा
तदा [ind]
महाभिषस्तु
महाभिष [m]
महाभिषस्तु
तु [ind]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
अशङ्को
अशङ्क [adj]
दृष्टवान्
दृश् [6. P.]
नदीम्
नदी [f]
अपध्यातो भगवता ब्रह्मणा स महाभिषः । उक्तश्च जातो मर्त्येषु पुनर्लोकानवाप्स्यसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपध्यातो
अपध्या [4. Ā.]
भगवता
भगवत् [adj]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
स
तद् [pron]
महाभिषः
महाभिष [m]
उक्तश्च
वच् [2. P.]
उक्तश्च
च [ind]
जातो
जन् [4. P.]
मर्त्येषु
मर्त्य [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
लोकान्
लोक [m]
अवाप्स्यसि
अवाप् [5. Ā.]
स चिन्तयित्वा नृपतिर्नृपान्सर्वांस्तपोधनान् । प्रतीपं रोचयामास पितरं भूरिवर्चसम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चिन्तयित्वा
चिन्तय् [10. Ā.]
नृपतिर्
नृपति [m]
नृपान्
नृप [m]
सर्वांस्तपोधनान्
सर्व [pron]
सर्वांस्तपोधनान्
तपोधन [adj]
प्रतीपं
प्रतीप [m]
रोचयामास
रोचय् [10. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
भूरिवर्चसम्
भूरि [adj]
भूरिवर्चसम्
वर्चस् [n]
महाभिषं तु तं दृष्ट्वा नदी धैर्याच्च्युतं नृपम् । तमेव मनसाध्यायमुपावर्तत्सरिद्वरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभिषं
महाभिष [m]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नदी
नदी [f]
धैर्याच्च्युतं
धैर्य [n]
धैर्याच्च्युतं
च्यु [1. P.]
नृपम्
नृप [m]
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
मनसाध्यायम्
मनस् [n]
मनसाध्यायम्
अध्याय [m]
उपावर्तत्
उपवृत् [1. Ā.]
सरिद्वरा
सरिद्वरा [f]
सा तु विध्वस्तवपुषः कश्मलाभिहतौजसः । ददर्श पथि गच्छन्ती वसून्देवान्दिवौकसः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
विध्वस्तवपुषः
विध्वंस् [1. Ā.]
विध्वस्तवपुषः
वपुस् [n]
कश्मलाभिहतौजसः
कश्मल [mn]
कश्मलाभिहतौजसः
अभिहन् [4. P.]
कश्मलाभिहतौजसः
ओजस् [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पथि
पथिन् [m]
गच्छन्ती
गम् [6. Ā.]
वसून्
वसु [mn]
देवान्
देव [m]
दिवौकसः
दिवौकस् [m]
तथारूपांश्च तान्दृष्ट्वा पप्रच्छ सरितां वरा । किमिदं नष्टरूपाः स्थ कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथारूपांश्च
तथारूप [adj]
तथारूपांश्च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
सरितां
सरित् [f]
वरा
वर [adj]
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
नष्टरूपाः
नश् [1. P.]
नष्टरूपाः
रूप [n]
स्थ
अस् [2. P.]
कच्चित्
कश्चित् [pron]
क्षेमं
क्षेम [mn]
दिवौकसाम्
दिवौकस् [m]
तामूचुर्वसवो देवाः शप्ताः स्मो वै महानदि । अल्पेऽपराधे संरम्भाद्वसिष्ठेन महात्मना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
वसवो
वसु [mn]
देवाः
देव [m]
शप्ताः
शप् [1. Ā.]
स्मो
अस् [2. P.]
वै
वै [ind]
महानदि
महानदी [f]
अल्पे
अल्प [adj]
ऽपराधे
अपराध [m]
संरम्भाद्
संरम्भ [m]
वसिष्ठेन
वसिष्ठ [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
विमूढा हि वयं सर्वे प्रच्छन्नमृषिसत्तमम् । संध्यां वसिष्ठमासीनं तमत्यभिसृताः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमूढा
विमुह् [4. Ā.]
हि
हि [ind]
वयं
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रच्छन्नम्
प्रच्छद् [1. P.]
ऋषिसत्तमम्
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमम्
सत्तम [adj]
संध्यां
संधि [mf]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
आसीनं
आस् [4. P.]
तम्
तद् [pron]
अत्यभिसृताः
अत्यभिसृ [3. P.]
पुरा
पुरा [ind]
तेन कोपाद्वयं शप्ता योनौ संभवतेति ह । न शक्यमन्यथा कर्तुं यदुक्तं ब्रह्मवादिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
कोपाद्
कोप [m]
वयं
मद् [pron]
शप्ता
शप् [1. Ā.]
योनौ
योनि [mf]
संभवतेति
सम्भू [1. Ā.]
संभवतेति
इति [ind]
ह
ह [ind]
न
न [ind]
शक्यम्
शक्य [adj]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
यद्
यद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
ब्रह्मवादिना
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिना
वादिन् [adj]
त्वं तस्मान्मानुषी भूत्वा सूष्व पुत्रान्वसून्भुवि । न मानुषीणां जठरं प्रविशेमाशुभं वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
तस्मान्
तद् [pron]
मानुषी
मानुषी [f]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
सूष्व
सू [1. Ā.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
वसून्
वसु [mn]
भुवि
भू [f]
न
न [ind]
मानुषीणां
मानुषी [f]
जठरं
जठर [mn]
प्रविशेमाशुभं
प्रविश् [4. P.]
प्रविशेमाशुभं
अशुभ [adj]
वयम्
मद् [pron]
इत्युक्ता तान्वसून्गङ्गा तथेत्युक्त्वाब्रवीदिदम् । मर्त्येषु पुरुषश्रेष्ठः को वः कर्ता भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ता
इति [ind]
इत्युक्ता
वच् [2. P.]
तान्
तद् [pron]
वसून्
वसु [mn]
गङ्गा
गङ्गा [f]
तथेत्युक्त्वाब्रवीद्
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वाब्रवीद्
इति [ind]
तथेत्युक्त्वाब्रवीद्
वच् [2. P.]
तथेत्युक्त्वाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
मर्त्येषु
मर्त्य [m]
पुरुषश्रेष्ठः
पुरुष [m]
पुरुषश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
को
क [pron]
वः
त्वद् [pron]
कर्ता
कर्तृ [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
प्रतीपस्य सुतो राजा शंतनुर्नाम धार्मिकः । भविता मानुषे लोके स नः कर्ता भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतीपस्य
प्रतीप [m]
सुतो
सुत [m]
राजा
राजन् [m]
शंतनुर्
शंतनु [m]
नाम
नाम [ind]
धार्मिकः
धार्मिक [adj]
सा
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
वै
वै [ind]
मानुषे
मानुष [adj]
लोके
लोक [m]
विप्रियाण्याचरिष्यति
विप्रिय [n]
विप्रियाण्याचरिष्यति
आचर् [1. Ā.]
ममाप्येवं मतं देवा यथावदत मानघाः । प्रियं तस्य करिष्यामि युष्माकं चैतदीप्सितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममाप्येवं
मद् [pron]
ममाप्येवं
अपि [ind]
ममाप्येवं
एवम् [ind]
मतं
मन् [8. P.]
देवा
देव [m]
यथावदत
यथा [ind]
यथावदत
वद् [1. Ā.]
मानघाः
मद् [pron]
मानघाः
अनघ [adj]
प्रियं
प्रिय [adj]
तस्य
तद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
युष्माकं
त्वद् [pron]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
ईप्सितम्
ईप्सित [n]
जातान्कुमारान्स्वानप्सु प्रक्षेप्तुं वै त्वमर्हसि । यथा नचिरकालं नो निष्कृतिः स्यात्त्रिलोकगे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातान्
जन् [4. P.]
कुमारान्
कुमार [m]
स्वान्
स्व [adj]
अप्सु
अप् [m]
प्रक्षेप्तुं
प्रक्षिप् [6. Ā.]
वै
वै [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
नचिरकालं
नचिर [adj]
नचिरकालं
काल [m]
नो
मद् [pron]
निष्कृतिः
निष्कृति [f]
स्यात्
अस् [2. P.]
त्रिलोकगे
त्रिलोक [n]
त्रिलोकगे
ग [adj]
एवमेतत्करिष्यामि पुत्रस्तस्य विधीयताम् । नास्य मोघः संगमः स्यात्पुत्रहेतोर्मया सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतत्
एतद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
पुत्रस्तस्य
पुत्र [m]
पुत्रस्तस्य
तद् [pron]
विधीयताम्
विधा [3. Ā.]
नास्य
न [ind]
नास्य
इदम् [pron]
मोघः
मोघ [adj]
संगमः
संगम [m]
स्यात्
अस् [2. P.]
पुत्रहेतोर्
पुत्र [m]
पुत्रहेतोर्
हेतु [m]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
तुरीयार्धं प्रदास्यामो वीर्यस्यैकैकशो वयम् । तेन वीर्येण पुत्रस्ते भविता तस्य चेप्सितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुरीयार्धं
तुरीयार्ध [mn]
प्रदास्यामो
प्रदा [3. Ā.]
वीर्यस्यैकैकशो
वीर्य [n]
वीर्यस्यैकैकशो
एकैकशस् [ind]
वयम्
मद् [pron]
तेन
तद् [pron]
वीर्येण
वीर्य [n]
पुत्रस्ते
पुत्र [m]
पुत्रस्ते
त्वद् [pron]
भविता
भू [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
चेप्सितः
च [ind]
चेप्सितः
ईप्सय् [Desid. Ā.]
न संपत्स्यति मर्त्येषु पुनस्तस्य तु संततिः । तस्मादपुत्रः पुत्रस्ते भविष्यति स वीर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
संपत्स्यति
सम्पत् [1. Ā.]
मर्त्येषु
मर्त्य [m]
पुनस्तस्य
पुनर् [ind]
पुनस्तस्य
तद् [pron]
तु
तु [ind]
संततिः
संतति [f]
तस्माद्
तद् [pron]
अपुत्रः
अपुत्र [adj]
पुत्रस्ते
पुत्र [m]
पुत्रस्ते
त्वद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
एवं ते समयं कृत्वा गङ्गया वसवः सह । जग्मुः प्रहृष्टमनसो यथासंकल्पमञ्जसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ते
तद् [pron]
समयं
समय [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
गङ्गया
गङ्गा [f]
वसवः
वसु [mn]
सह
सह [ind]
जग्मुः
गम् [6. Ā.]
प्रहृष्टमनसो
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टमनसो
मनस् [n]
यथासंकल्पम्
यथासंकल्पम् [ind]
अञ्जसा
अञ्जसा [ind]