Udyogaparva Adhyāya 61
उद्योगपर्व • अध्यायः 61
Udyogaparva Adhyāya 61 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 5.61.1–19
•
250 Lexicon Terms
तथा तु पृच्छन्तमतीव पार्था;न्वैचित्रवीर्यं तमचिन्तयित्वा । उवाच कर्णो धृतराष्ट्रपुत्रं; प्रहर्षयन्संसदि कौरवाणाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
तु
तु [ind]
पृच्छन्तम्
प्रच्छ् [1. P.]
अतीव
अतीव [ind]
पार्थान्
पार्थ [m]
वैचित्रवीर्यं
वैचित्रवीर्य [m]
तम्
तद् [pron]
अचिन्तयित्वा
अचिन्तयित्वा [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
कर्णो
कर्ण [m]
धृतराष्ट्रपुत्रं
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रपुत्रं
पुत्र [m]
प्रहर्षयन्
प्रहर्षय् [10. P.]
संसदि
संसद् [f]
कौरवाणाम्
कौरव [m]
मिथ्या प्रतिज्ञाय मया यदस्त्रं; रामाद्धृतं ब्रह्मपुरं पुरस्तात् । विज्ञाय तेनास्मि तदैवमुक्त;स्तवान्तकालेऽप्रतिभास्यतीति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मिथ्या
मिथ्या [ind]
प्रतिज्ञाय
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
मया
मद् [pron]
यद्
यद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
रामाद्धृतं
राम [m]
रामाद्धृतं
हृ [2. P.]
ब्रह्मपुरं
ब्रह्मपुर [n]
पुरस्तात्
पुरस्तात् [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
तेनास्मि
तद् [pron]
तेनास्मि
अस् [2. P.]
तदैवम्
तदा [ind]
तदैवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तवान्तकाले
त्वद् [pron]
तवान्तकाले
अन्त [m]
तवान्तकाले
काल [m]
ऽप्रतिभास्यतीति
अप्रतिभास्यत् [adj]
ऽप्रतिभास्यतीति
इति [ind]
महापराधे ह्यपि संनतेन; महर्षिणाहं गुरुणा च शप्तः । शक्तः प्रदग्धुं ह्यपि तिग्मतेजाः; ससागरामप्यवनिं महर्षिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महापराधे
महत् [adj]
महापराधे
अपराध [m]
ह्यपि
हि [ind]
ह्यपि
अपि [ind]
संनतेन
संनम् [1. Ā.]
महर्षिणाहं
महत् [adj]
महर्षिणाहं
ऋषि [m]
महर्षिणाहं
मद् [pron]
गुरुणा
गुरु [m]
च
च [ind]
शप्तः
शप् [1. Ā.]
शक्तः
शक् [4. P.]
प्रदग्धुं
प्रदह् [4. Ā.]
ह्यपि
हि [ind]
ह्यपि
अपि [ind]
तिग्मतेजाः
तिग्म [adj]
तिग्मतेजाः
तेजस् [n]
ससागराम्
स [ind]
ससागराम्
सागर [m]
अप्यवनिं
अपि [ind]
अप्यवनिं
अवनि [f]
महर्षिः
महत् [adj]
महर्षिः
ऋषि [m]
प्रसादितं ह्यस्य मया मनोऽभू;च्छुश्रूषया स्वेन च पौरुषेण । ततस्तदस्त्रं मम सावशेषं; तस्मात्समर्थोऽस्मि ममैष भारः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसादितं
प्रसादय् [10. Ā.]
ह्यस्य
हि [ind]
ह्यस्य
इदम् [pron]
मया
मद् [pron]
मनो
मनस् [n]
ऽभूच्छुश्रूषया
भू [1. Ā.]
ऽभूच्छुश्रूषया
शुश्रूषा [f]
स्वेन
स्व [adj]
च
च [ind]
पौरुषेण
पौरुष [n]
ततस्तद्
ततस् [ind]
ततस्तद्
तद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
मम
मद् [pron]
सावशेषं
स [ind]
सावशेषं
अवशेष [mn]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
समर्थो
समर्थ [adj]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
ममैष
मद् [pron]
ममैष
एतद् [pron]
भारः
भार [m]
निमेषमात्रं तमृषिप्रसाद;मवाप्य पाञ्चालकरूषमत्स्यान् । निहत्य पार्थांश्च सपुत्रपौत्राँ;ल्लोकानहं शस्त्रजितान्प्रपत्स्ये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमेषमात्रं
निमेष [m]
निमेषमात्रं
मात्र [n]
तम्
तद् [pron]
ऋषिप्रसादम्
ऋषि [m]
ऋषिप्रसादम्
प्रसाद [m]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
पाञ्चालकरूषमत्स्यान्
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालकरूषमत्स्यान्
करूष [m]
पाञ्चालकरूषमत्स्यान्
मत्स्य [m]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
पार्थांश्च
पार्थ [m]
पार्थांश्च
च [ind]
सपुत्रपौत्रांल्
स [ind]
सपुत्रपौत्रांल्
पुत्र [m]
सपुत्रपौत्रांल्
पौत्र [m]
लोकान्
लोक [m]
अहं
मद् [pron]
शस्त्रजितान्
शस्त्र [n]
शस्त्रजितान्
जि [9. P.]
प्रपत्स्ये
प्रपद् [4. P.]
पितामहस्तिष्ठतु ते समीपे; द्रोणश्च सर्वे च नरेन्द्रमुख्याः । यथाप्रधानेन बलेन यात्वा; पार्थान्हनिष्यामि ममैष भारः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितामहस्तिष्ठतु
पितामह [m]
पितामहस्तिष्ठतु
स्था [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
समीपे
समीप [n]
द्रोणश्च
द्रोण [m]
द्रोणश्च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
च
च [ind]
नरेन्द्रमुख्याः
नरेन्द्र [m]
नरेन्द्रमुख्याः
मुख्य [adj]
यथाप्रधानेन
यथा [ind]
यथाप्रधानेन
प्रधान [n]
बलेन
बल [mn]
यात्वा
या [2. Ā.]
पार्थान्
पार्थ [m]
हनिष्यामि
हन् [6. P.]
ममैष
मद् [pron]
ममैष
एतद् [pron]
भारः
भार [m]
एवं ब्रुवाणं तमुवाच भीष्मः; किं कत्थसे कालपरीतबुद्धे । न कर्ण जानासि यथा प्रधाने; हते हताः स्युर्धृतराष्ट्रपुत्राः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
भीष्मः
भीष्म [m]
किं
किम् [ind]
कत्थसे
कत्थ् [1. P.]
कालपरीतबुद्धे
काल [m]
कालपरीतबुद्धे
परी [2. Ā.]
कालपरीतबुद्धे
बुद्धि [f]
न
न [ind]
कर्ण
कर्ण [m]
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
यथा
यथा [ind]
प्रधाने
प्रधान [n]
हते
हन् [6. P.]
हताः
हन् [6. P.]
स्युर्
अस् [2. P.]
धृतराष्ट्रपुत्राः
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रपुत्राः
पुत्र [m]
यत्खाण्डवं दाहयता कृतं हि; कृष्णद्वितीयेन धनंजयेन । श्रुत्वैव तत्कर्म नियन्तुमात्मा; शक्यस्त्वया वै सह बान्धवेन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
खाण्डवं
खाण्डव [mn]
दाहयता
दाहय् [10. P.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
हि
हि [ind]
कृष्णद्वितीयेन
कृष्ण [m]
कृष्णद्वितीयेन
द्वितीय [adj]
धनंजयेन
धनंजय [m]
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
नियन्तुम्
नियम् [1. Ā.]
आत्मा
आत्मन् [m]
शक्यस्त्वया
शक्य [adj]
शक्यस्त्वया
त्वद् [pron]
वै
वै [ind]
सह
सह [ind]
बान्धवेन
बान्धव [m]
यां चापि शक्तिं त्रिदशाधिपस्ते; ददौ महात्मा भगवान्महेन्द्रः । भस्मीकृतां तां पतितां विशीर्णां; चक्राहतां द्रक्ष्यसि केशवेन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यां
यद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
शक्तिं
शक्ति [f]
त्रिदशाधिपस्ते
त्रिदशाधिप [m]
त्रिदशाधिपस्ते
त्वद् [pron]
ददौ
दा [1. Ā.]
महात्मा
महात्मन् [adj]
भगवान्महेन्द्रः
भगवन्त् [m]
भगवान्महेन्द्रः
महत् [adj]
भगवान्महेन्द्रः
इन्द्र [m]
भस्मीकृतां
भस्मीकृ [8. Ā.]
तां
तद् [pron]
पतितां
पत् [1. Ā.]
विशीर्णां
विशृ [4. P.]
चक्राहतां
चक्र [n]
चक्राहतां
आहन् [2. Ā.]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
केशवेन
केशव [m]
यस्ते शरः सर्पमुखो विभाति; सदाग्र्यमाल्यैर्महितः प्रयत्नात् । स पाण्डुपुत्राभिहतः शरौघैः; सह त्वया यास्यति कर्ण नाशम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्ते
यद् [pron]
यस्ते
त्वद् [pron]
शरः
शर [m]
सर्पमुखो
सर्प [m]
सर्पमुखो
मुख [n]
विभाति
विभा [2. P.]
सदाग्र्यमाल्यैर्
सदा [ind]
सदाग्र्यमाल्यैर्
अग्र्य [adj]
सदाग्र्यमाल्यैर्
माल्य [n]
महितः
महित [adj]
प्रयत्नात्
प्रयत्न [m]
स
स [ind]
पाण्डुपुत्राभिहतः
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राभिहतः
पुत्र [m]
पाण्डुपुत्राभिहतः
अभिहन् [4. P.]
शरौघैः
शर [m]
शरौघैः
ओघ [m]
सह
सह [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
यास्यति
या [2. Ā.]
कर्ण
कर्ण [m]
नाशम्
नाश [m]
बाणस्य भौमस्य च कर्ण हन्ता; किरीटिनं रक्षति वासुदेवः । यस्त्वादृशानां च गरीयसां च; हन्ता रिपूणां तुमुले प्रगाढे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाणस्य
बाण [m]
भौमस्य
भौम [adj]
च
च [ind]
कर्ण
कर्ण [m]
हन्ता
हन्तृ [adj]
किरीटिनं
किरीटिन् [m]
रक्षति
रक्ष् [4. P.]
वासुदेवः
वासुदेव [m]
यस्त्वादृशानां
यद् [pron]
यस्त्वादृशानां
त्वादृश [adj]
च
च [ind]
गरीयसां
गरीयस् [adj]
च
च [ind]
हन्ता
हन्तृ [adj]
रिपूणां
रिपु [m]
तुमुले
तुमुल [n]
प्रगाढे
प्रगाढ [adj]
असंशयं वृष्णिपतिर्यथोक्त;स्तथा च भूयश्च ततो महात्मा । अहं यदुक्तः परुषं तु किंचि;त्पितामहस्तस्य फलं शृणोतु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंशयं
असंशयम् [ind]
वृष्णिपतिर्
वृष्णि [m]
वृष्णिपतिर्
पति [m]
यथोक्तस्
यथा [ind]
यथोक्तस्
वच् [2. P.]
तथा
तथा [ind]
च
च [ind]
भूयश्च
भूयस् [ind]
भूयश्च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
महात्मा
महात्मन् [adj]
अहं
मद् [pron]
यद्
यद् [pron]
उक्तः
वच् [2. P.]
परुषं
परुष [adj]
तु
तु [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
पितामहस्तस्य
पितामह [m]
पितामहस्तस्य
तद् [pron]
फलं
फल [n]
शृणोतु
श्रु [4. P.]
न्यस्यामि शस्त्राणि न जातु संख्ये; पितामहो द्रक्ष्यति मां सभायाम् । त्वयि प्रशान्ते तु मम प्रभावं; द्रक्ष्यन्ति सर्वे भुवि भूमिपालाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न्यस्यामि
न्यस् [2. P.]
शस्त्राणि
शस्त्र [n]
न
न [ind]
जातु
जातु [ind]
संख्ये
संख्य [n]
पितामहो
पितामह [m]
द्रक्ष्यति
दृश् [6. P.]
मां
मद् [pron]
सभायाम्
सभा [f]
त्वयि
त्वद् [pron]
प्रशान्ते
प्रशम् [1. P.]
तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
प्रभावं
प्रभाव [m]
द्रक्ष्यन्ति
दृश् [6. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
भुवि
भू [f]
भूमिपालाः
भूमिपाल [m]
इत्येवमुक्त्वा स महाधनुष्मा;न्हित्वा सभां स्वं भवनं जगाम । भीष्मस्तु दुर्योधनमेव राज;न्मध्ये कुरूणां प्रहसन्नुवाच ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
महाधनुष्मान्
महत् [adj]
महाधनुष्मान्
धनुष्मत् [adj]
हित्वा
हा [1. P.]
सभां
सभा [f]
स्वं
स्व [adj]
भवनं
भवन [n]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भीष्मस्तु
भीष्म [m]
भीष्मस्तु
तु [ind]
दुर्योधनम्
दुर्योधन [m]
एव
एव [ind]
राजन्
राजन् [m]
मध्ये
मध्य [n]
कुरूणां
कुरु [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
उवाच
वच् [2. P.]
सत्यप्रतिज्ञः किल सूतपुत्र;स्तथा स भारं विषहेत कस्मात् । व्यूहं प्रतिव्यूह्य शिरांसि भित्त्वा; लोकक्षयं पश्यत भीमसेनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यप्रतिज्ञः
सत्य [adj]
सत्यप्रतिज्ञः
प्रतिज्ञा [f]
किल
किल [ind]
सूतपुत्रस्
सूतपुत्र [m]
तथा
तथा [ind]
स
तद् [pron]
भारं
भार [m]
विषहेत
विषह् [1. P.]
कस्मात्
कस्मात् [ind]
व्यूहं
व्यूह [m]
प्रतिव्यूह्य
प्रतिव्यूह् [1. Ā.]
शिरांसि
शिरस् [n]
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
लोकक्षयं
लोक [m]
लोकक्षयं
क्षय [m]
पश्यत
पश् [4. Ā.]
भीमसेनात्
भीमसेन [m]
आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु; वेदिध्वजे तिष्ठति बाह्लिके च । अहं हनिष्यामि सदा परेषां; सहस्रशश्चायुतशश्च योधान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु
आवन्त्य [m]
आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु
कालिङ्ग [m]
आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु
जयद्रथ [m]
वेदिध्वजे
वेदि [f]
वेदिध्वजे
ध्वज [mn]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
बाह्लिके
बाह्लिक [m]
च
च [ind]
अहं
मद् [pron]
हनिष्यामि
हन् [6. P.]
सदा
सदा [ind]
परेषां
पर [pron]
सहस्रशश्चायुतशश्च
सहस्रशस् [ind]
सहस्रशश्चायुतशश्च
च [ind]
सहस्रशश्चायुतशश्च
अयुतशस् [ind]
सहस्रशश्चायुतशश्च
च [ind]
योधान्
योध [m]
यदैव रामे भगवत्यनिन्द्ये; ब्रह्म ब्रुवाणः कृतवांस्तदस्त्रम् । तदैव धर्मश्च तपश्च नष्टं; वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदैव
यदा [ind]
यदैव
एव [ind]
रामे
राम [m]
भगवत्यनिन्द्ये
भगवत् [adj]
भगवत्यनिन्द्ये
अनिन्द्य [adj]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
ब्रुवाणः
ब्रू [2. Ā.]
कृतवांस्तद्
कृ [2. Ā.]
कृतवांस्तद्
तद् [pron]
अस्त्रम्
अस्त्र [mn]
तदैव
तदा [ind]
तदैव
एव [ind]
धर्मश्च
धर्म [mn]
धर्मश्च
च [ind]
तपश्च
तपस् [n]
तपश्च
च [ind]
नष्टं
नश् [1. P.]
वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य
वैकर्तन [m]
वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य
अधम [adj]
वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य
पूरुष [m]
अथोक्तवाक्ये नृपतौ तु भीष्मे; निक्षिप्य शस्त्राणि गते च कर्णे । वैचित्रवीर्यस्य सुतोऽल्पबुद्धि;र्दुर्योधनः शांतनवं बभाषे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथोक्तवाक्ये
अथ [ind]
अथोक्तवाक्ये
वच् [2. P.]
अथोक्तवाक्ये
वाक्य [n]
नृपतौ
नृपति [m]
तु
तु [ind]
भीष्मे
भीष्म [m]
निक्षिप्य
निक्षिप् [6. Ā.]
शस्त्राणि
शस्त्र [n]
गते
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
कर्णे
कर्ण [m]
वैचित्रवीर्यस्य
वैचित्रवीर्य [m]
सुतो
सुत [m]
ऽल्पबुद्धिर्
अल्प [adj]
ऽल्पबुद्धिर्
बुद्धि [f]
दुर्योधनः
दुर्योधन [m]
शांतनवं
शांतनव [m]
बभाषे
भाष् [1. P.]