Canonical Ref: MBh 1.3.29
Sanskrit (Devanāgarī)
स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थाय तमुपाध्यायमुपतस्थे । प्रोवाच चैनम् । अयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः । तदभिवादये भगवन्तम् । आज्ञापयतु भवान् । किं करवाणीति ॥
English Scholarly Translation
Addressing his preceptor Aruni said. “I was in the breach of the water-course. Having been unable to stop it by and other means, I entered myself into the breach to prevent the water from running out. It is only when I heard your honour's voice that I have left it and allowed the waters to escape. I salute you, great teacher, tell me what I am to do now.
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स
Lemma: तद्
POS: pron
तच्छ्रुत्वा
Lemma: तद्
POS: pron
तच्छ्रुत्वा
Lemma: श्रु
POS: 4. P.
आरुणिर्
Lemma: आरुणि
POS: m
उपाध्यायवाक्यं
Lemma: उपाध्याय
POS: m
उपाध्यायवाक्यं
Lemma: वाक्य
POS: n
तस्मात्
Lemma: तद्
POS: pron
केदारखण्डात्
Lemma: केदारखण्ड
POS: n
सहसोत्थाय
Lemma: सहसा
POS: ind
सहसोत्थाय
Lemma: उत्था
POS: 1. Ā.
तम्
Lemma: तद्
POS: pron
उपाध्यायम्
Lemma: उपाध्याय
POS: m
उपतस्थे
Lemma: उपस्था
POS: 1. Ā. • Verb: उपतस्थे
प्रोवाच
Lemma: प्रवच्
POS: 2. P. • Verb: प्रोवाच
चैनम्
Lemma: च
POS: ind
चैनम्
Lemma: एनद्
POS: pron
अयम्
Lemma: इदम्
POS: pron
अस्म्य्
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: अस्मि
अत्र
Lemma: अत्र
POS: ind
केदारखण्डे
Lemma: केदारखण्ड
POS: n
निःसरमाणम्
Lemma: निःसृ
POS: 1. Ā.
उदकम्
Lemma: उदक
POS: n
अवारणीयं
Lemma: अवारणीय
POS: adj
संरोद्धुं
Lemma: संरुध्
POS: 7. P.
संविष्टो
Lemma: संविश्
POS: 6. Ā.
भगवच्छब्दं
Lemma: भगवत्
POS: adj
भगवच्छब्दं
Lemma: शब्द
POS: m
श्रुत्वैव
Lemma: श्रु
POS: 4. P.
श्रुत्वैव
Lemma: एव
POS: ind
सहसा
Lemma: सहसा
POS: ind
विदार्य
Lemma: विदारय्
POS: 10. Ā.
केदारखण्डं
Lemma: केदारखण्ड
POS: n
भवन्तम्
Lemma: भवत्
POS: adj
उपस्थितः
Lemma: उपस्था
POS: 1. Ā.
तद्
Lemma: तद्
POS: pron
अभिवादये
Lemma: अभिवादय्
POS: 10. Ā. • Verb: अभिवादये
भगवन्तम्
Lemma: भगवत्
POS: adj
आज्ञापयतु
Lemma: आज्ञापय्
POS: 10. Ā. • Verb: आज्ञापयतु
भवान्
Lemma: भवत्
POS: adj
किं
Lemma: क
POS: pron
करवाणीति
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: करवाणि
करवाणीति
Lemma: इति
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Mahābhārata, MBh 1.3.29. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.