Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 23
अरण्यकपर्व • अध्यायः 23
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 23 of the classical Mahābhārata with 52 verses.
Total: 52 Verses
•
Citations: MBh 3.23.1–52
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रगृह्य रुचिरं धनुः । शरैरपातयं सौभाच्छिरांसि विबुधद्विषाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
समाश्वास्य
समाश्वासय् [10. Ā.]
पुरे
पुर [n]
जनम्
जन [m]
शरैर्
शर [m]
अपातयं
पातय् [10. Ā.]
सौभाच्छिरांसि
सौभ [n]
सौभाच्छिरांसि
शिरस् [n]
विबुधद्विषाम्
विबुध [m]
विबुधद्विषाम्
द्विष् [adj]
शरांश्चाशीविषाकारानूर्ध्वगांस्तिग्मतेजसः । अप्रैषं शाल्वराजाय शार्ङ्गमुक्तान्सुवाससः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरांश्
शर [m]
चाशीविषाकारान्
च [ind]
चाशीविषाकारान्
आशीविष [m]
चाशीविषाकारान्
आकार [m]
ऊर्ध्वगांस्
ऊर्ध्व [adj]
ऊर्ध्वगांस्
ग [adj]
तिग्मतेजसः
तिग्म [adj]
तिग्मतेजसः
तेजस् [n]
शाल्वराजाय
शाल्व [m]
शाल्वराजाय
राज [m]
शार्ङ्गमुक्तान्
शार्ङ्ग [n]
शार्ङ्गमुक्तान्
मुच् [6. Ā.]
सुवाससः
सुवासस् [adj]
ततो नादृश्यत तदा सौभं कुरुकुलोद्वह । अन्तर्हितं माययाभूत्ततोऽहं विस्मितोऽभवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
नादृश्यत
न [ind]
नादृश्यत
दृश् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
सौभं
सौभ [n]
कुरुकुलोद्वह
कुरु [m]
कुरुकुलोद्वह
कुल [n]
कुरुकुलोद्वह
उद्वह [adj]
अन्तर्हितं
अन्तर्धा [3. Ā.]
माययाभूत्
माया [f]
माययाभूत्
भू [1. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
विस्मितो
विस्मि [1. P.]
ऽभवम्
भू [1. Ā.]
अथ दानवसंघास्ते विकृताननमूर्धजाः । उदक्रोशन्महाराज विष्ठिते मयि भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
दानवसंघास्
दानव [m]
दानवसंघास्
संघ [m]
ते
तद् [pron]
विकृताननमूर्धजाः
विकृ [5. P.]
विकृताननमूर्धजाः
आनन [n]
विकृताननमूर्धजाः
मूर्धज [m]
उदक्रोशन्
उत्क्रुश् [1. Ā.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
विष्ठिते
विष्ठा [1. Ā.]
मयि
मद् [pron]
भारत
भारत [adj]
ततोऽस्त्रं शब्दसाहं वै त्वरमाणो महाहवे । अयोजयं तद्वधाय ततः शब्द उपारमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽस्त्रं
अस्त्र [mn]
शब्दसाहं
शब्दसाह [adj]
वै
वै [ind]
त्वरमाणो
त्वर् [1. P.]
महाहवे
महत् [adj]
महाहवे
आहव [m]
अयोजयं
योजय् [10. Ā.]
तद्वधाय
तद् [pron]
तद्वधाय
वध [m]
ततः
ततस् [ind]
शब्द
शब्द [m]
उपारमत्
उपरम् [1. P.]
हतास्ते दानवाः सर्वे यैः स शब्द उदीरितः । शरैरादित्यसंकाशैर्ज्वलितैः शब्दसाधनैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतास्
हन् [6. P.]
ते
तद् [pron]
दानवाः
दानव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
यैः
यद् [pron]
स
तद् [pron]
शब्द
शब्द [m]
उदीरितः
उदीरय् [10. P.]
शरैर्
शर [m]
आदित्यसंकाशैर्
आदित्य [m]
आदित्यसंकाशैर्
संकाश [m]
ज्वलितैः
ज्वल् [1. Ā.]
शब्दसाधनैः
शब्द [m]
शब्दसाधनैः
साधन [n]
तस्मिन्नुपरते शब्दे पुनरेवान्यतोऽभवत् । शब्दोऽपरो महाराज तत्रापि प्राहरं शरान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्न्
तद् [pron]
उपरते
उपरम् [1. P.]
शब्दे
शब्द [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवान्यतो
एव [ind]
एवान्यतो
अन्यतस् [ind]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
शब्दो
शब्द [m]
ऽपरो
अपर [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
तत्रापि
तत्र [ind]
तत्रापि
अपि [ind]
प्राहरं
प्रहृ [2. P.]
शरान्
शर [m]
एवं दश दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च भारत । नादयामासुरसुरास्ते चापि निहता मया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
दश
दशन् [adj]
दिशः
दिश् [f]
सर्वास्
सर्व [pron]
तिर्यग्
तिर्यञ्च् [adj]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
च
च [ind]
भारत
भारत [adj]
नादयामासुर्
नादय् [10. Ā.]
असुरास्
असुर [m]
ते
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
निहता
निहन् [2. Ā.]
मया
मद् [pron]
ततः प्राग्ज्योतिषं गत्वा पुनरेव व्यदृश्यत । सौभं कामगमं वीर मोहयन्मम चक्षुषी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्राग्ज्योतिषं
प्राग्ज्योतिष [n]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
व्यदृश्यत
विदृश् [4. P.]
सौभं
सौभ [n]
कामगमं
काम [m]
कामगमं
गम [adj]
वीर
वीर [m]
मोहयन्
मोहय् [10. Ā.]
मम
मद् [pron]
चक्षुषी
चक्षुस् [n]
ततो लोकान्तकरणो दानवो वानराकृतिः । शिलावर्षेण सहसा महता मां समावृणोत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
लोकान्तकरणो
लोक [m]
लोकान्तकरणो
अन्त [m]
लोकान्तकरणो
करण [n]
दानवो
दानव [m]
वानराकृतिः
वानर [m]
वानराकृतिः
आकृति [f]
शिलावर्षेण
शिला [f]
शिलावर्षेण
वर्ष [mn]
सहसा
सहस् [n]
महता
महत् [adj]
मां
मद् [pron]
समावृणोत्
समावृ [5. P.]
सोऽहं पर्वतवर्षेण वध्यमानः समन्ततः । वल्मीक इव राजेन्द्र पर्वतोपचितोऽभवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
पर्वतवर्षेण
पर्वत [mn]
पर्वतवर्षेण
वर्ष [mn]
वध्यमानः
वध् [4. P.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
वल्मीक
वल्मीक [mn]
इव
इव [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
पर्वतोपचितो
पर्वत [mn]
पर्वतोपचितो
उपचि [5. Ā.]
ऽभवम्
भू [1. Ā.]
ततोऽहं पर्वतचितः सहयः सहसारथिः । अप्रख्यातिमियां राजन्सध्वजः पर्वतैश्चितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
पर्वतचितः
पर्वत [mn]
पर्वतचितः
चित [adj]
सहयः
स [ind]
सहयः
हय [m]
सहसारथिः
सह [ind]
सहसारथिः
सारथि [m]
अप्रख्यातिम्
अप्रख्याति [f]
इयां
इ [5. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
सध्वजः
स [ind]
सध्वजः
ध्वज [mn]
पर्वतैश्
पर्वत [mn]
चितः
चित [adj]
ततो वृष्णिप्रवीरा ये ममासन्सैनिकास्तदा । ते भयार्ता दिशः सर्वाः सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वृष्णिप्रवीरांस्
वृष्णि [m]
वृष्णिप्रवीरांस्
प्रवीर [m]
तान्
तद् [pron]
बालान्
बाल [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
बहूंस्
बहु [adj]
तदा
तदा [ind]
ते
तद् [pron]
भयार्ता
भय [n]
भयार्ता
आर्त [adj]
दिशः
दिश् [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
सहसा
सहस् [n]
विप्रदुद्रुवुः
विप्रद्रु [1. P.]
ततो हाहाकृतं सर्वमभूत्किल विशां पते । द्यौश्च भूमिश्च खं चैवादृश्यमाने तथा मयि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
हि
हि [ind]
व्याहृतं
व्याहृ [1. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
मम
मद् [pron]
मात्रा
मातृ [f]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
द्यौश्
दिव् [m]
च
च [ind]
भूमिश्
भूमि [f]
च
च [ind]
खं
ख [n]
चैवादृश्यमाने
च [ind]
चैवादृश्यमाने
एव [ind]
चैवादृश्यमाने
अदृश्यमान [adj]
तथा
तथा [ind]
मयि
मद् [pron]
ततो विषण्णमनसो मम राजन्सुहृज्जनाः । रुरुदुश्चुक्रुशुश्चैव दुःखशोकसमन्विताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
विषण्णमनसो
विषद् [1. Ā.]
विषण्णमनसो
मनस् [n]
मम
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
सुहृज्जनाः
सुहृद् [m]
सुहृज्जनाः
जन [m]
रुरुदुश्
रुद् [1. P.]
चुक्रुशुश्
क्रुश् [4. P.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
दुःखशोकसमन्विताः
दुःख [n]
दुःखशोकसमन्विताः
शोक [m]
दुःखशोकसमन्विताः
समन्वित [adj]
द्विषतां च प्रहर्षोऽभूदार्तिश्चाद्विषतामपि । एवं विजितवान्वीर पश्चादश्रौषमच्युत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विषतां
द्विष् [1. P.]
च
च [ind]
प्रहर्षो
प्रहर्ष [m]
ऽभूद्
भू [1. Ā.]
आर्तिश्
आर्ति [f]
चाद्विषताम्
च [ind]
चाद्विषताम्
अद्विषत् [adj]
अपि
अपि [ind]
एवं
एवम् [ind]
विजितवान्
विजि [1. Ā.]
वीर
वीर [m]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
अश्रौषम्
श्रु [4. P.]
अच्युत
अच्युत [m]
ततोऽहमस्त्रं दयितं सर्वपाषाणभेदनम् । वज्रमुद्यम्य तान्सर्वान्पर्वतान्समशातयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहम्
मद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
दयितं
दयित [adj]
सर्वपाषाणभेदनम्
सर्व [pron]
सर्वपाषाणभेदनम्
पाषाण [m]
सर्वपाषाणभेदनम्
भेदन [adj]
वज्रम्
वज्र [mn]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
पर्वतान्
पर्वत [mn]
समशातयम्
संशातय् [10. P.]
ततः पर्वतभारार्ता मन्दप्राणविचेष्टिताः । हया मम महाराज वेपमाना इवाभवन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पर्वतभारार्ता
पर्वत [mn]
पर्वतभारार्ता
भार [m]
पर्वतभारार्ता
आर्त [adj]
मन्दप्राणविचेष्टिताः
मन्द [adj]
मन्दप्राणविचेष्टिताः
प्राण [m]
मन्दप्राणविचेष्टिताः
विचेष्टित [n]
हया
हय [m]
मम
मद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
वेपमाना
विप् [1. P.]
इवाभवन्
इव [ind]
इवाभवन्
भू [1. Ā.]
मेघजालमिवाकाशे विदार्याभ्युदितं रविम् । दृष्ट्वा मां बान्धवाः सर्वे हर्षमाहारयन्पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेघजालम्
मेघ [m]
मेघजालम्
जाल [n]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
विदार्याभ्युदितं
विदारय् [10. Ā.]
विदार्याभ्युदितं
अभ्युदि [2. P.]
रविम्
रवि [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मां
मद् [pron]
बान्धवाः
बान्धव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
हर्षम्
हर्ष [m]
आहारयन्
आहारय् [10. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
ततो मामब्रवीत्सूतः प्राञ्जलिः प्रणतो नृप । साधु संपश्य वार्ष्णेय शाल्वं सौभपतिं स्थितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
माम्
मद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सूतः
सूत [m]
प्राञ्जलिः
प्राञ्जलि [adj]
प्रणतो
प्रणम् [1. Ā.]
नृप
नृप [m]
साधु
साधु [adj]
संपश्य
संपश् [4. Ā.]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
शाल्वं
शाल्व [m]
सौभपतिं
सौभ [m]
सौभपतिं
पति [m]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
अलं कृष्णावमन्यैनं साधु यत्नं समाचर । मार्दवं सखितां चैव शाल्वादद्य व्यपाहर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलं
अलम् [ind]
कृष्णावमन्यैनं
कृष्ण [m]
कृष्णावमन्यैनं
अवमन् [4. P.]
कृष्णावमन्यैनं
एनद् [pron]
साधु
साधु [adj]
यत्नं
यत्न [m]
समाचर
समाचर् [1. Ā.]
मार्दवं
मार्दव [n]
सखितां
सखिता [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शाल्वाद्
शाल्व [m]
अद्य
अद्य [ind]
व्यपाहर
व्यपाहृ [1. P.]
जहि शाल्वं महाबाहो मैनं जीवय केशव । सर्वैः पराक्रमैर्वीर वध्यः शत्रुरमित्रहन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जहि
हा [1. P.]
शाल्वं
शाल्व [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
मैनं
मा [ind]
मैनं
एनद् [pron]
जीवय
जीवय् [10. Ā.]
केशव
केशव [m]
सर्वैः
सर्व [pron]
पराक्रमैर्
पराक्रम [m]
वीर
वीर [m]
वध्यः
वध् [4. P.]
शत्रुर्
शत्रु [m]
अमित्रहन्
अमित्र [mf]
अमित्रहन्
हन् [adj]
न शत्रुरवमन्तव्यो दुर्बलोऽपि बलीयसा । योऽपि स्यात्पीठगः कश्चित्किं पुनः समरे स्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शत्रुर्
शत्रु [m]
अवमन्तव्यो
अवमन् [4. P.]
दुर्बलो
दुर्बल [adj]
ऽपि
अपि [ind]
बलीयसा
बलीयस् [adj]
यो
यद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
पीठगः
पीठग [m]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
किं
क [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
समरे
समर [mn]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
स त्वं पुरुषशार्दूल सर्वयत्नैरिमं प्रभो । जहि वृष्णिकुलश्रेष्ठ मा त्वां कालोऽत्यगात्पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्मृत्वा
स्मृ [1. Ā.]
पुरुषशार्दूल
पुरुष [m]
पुरुषशार्दूल
शार्दूल [m]
शार्दूलसमविक्रमम्
शार्दूल [m]
शार्दूलसमविक्रमम्
सम [pron]
शार्दूलसमविक्रमम्
विक्रम [m]
जहि
हा [1. P.]
वृष्णिकुलश्रेष्ठ
वृष्णि [m]
वृष्णिकुलश्रेष्ठ
कुल [n]
वृष्णिकुलश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
मा
मा [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
कालो
काल [m]
ऽत्यगात्
अतिगा [3. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
नैष मार्दवसाध्यो वै मतो नापि सखा तव । येन त्वं योधितो वीर द्वारका चावमर्दिता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैष
न [ind]
नैष
एतद् [pron]
मार्दवसाध्यो
मार्दव [n]
मार्दवसाध्यो
साध्य [adj]
वै
वै [ind]
मतो
मन् [8. P.]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
सखा
सखि [m]
तव
त्वद् [pron]
येन
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
योधितो
योधय् [10. Ā.]
वीर
वीर [m]
द्वारका
द्वारका [fn]
चावमर्दिता
च [ind]
चावमर्दिता
अवमर्दय् [10. P.]
एवमादि तु कौन्तेय श्रुत्वाहं सारथेर्वचः । तत्त्वमेतदिति ज्ञात्वा युद्धे मतिमधारयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवमादि
एवमादि [adj]
तु
तु [ind]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
श्रुत्वाहं
श्रु [4. P.]
श्रुत्वाहं
मद् [pron]
सारथेर्
सारथि [m]
वचः
वचस् [n]
तत्त्वम्
तद् [pron]
तत्त्वम्
त्वद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
इति
इति [ind]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
युद्धे
युद्ध [n]
मतिम्
मति [f]
अधारयम्
धारय् [10. Ā.]
वधाय शाल्वराजस्य सौभस्य च निपातने । दारुकं चाब्रुवं वीर मुहूर्तं स्थीयतामिति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वधाय
वध [m]
शाल्वराजस्य
शाल्व [m]
शाल्वराजस्य
राज [m]
सौभस्य
सौभ [n]
च
च [ind]
निपातने
निपातन [n]
दारुकं
दारुक [m]
चाब्रुवं
च [ind]
चाब्रुवं
ब्रू [2. Ā.]
वीर
वीर [m]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
स्थीयताम्
स्था [1. Ā.]
इति
इति [ind]
ततोऽप्रतिहतं दिव्यमभेद्यमतिवीर्यवत् । आग्नेयमस्त्रं दयितं सर्वसाहं महाप्रभम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽप्रतिहतं
अप्रतिहत [adj]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अभेद्यम्
अभेद्य [adj]
अतिवीर्यवत्
अतिवीर्यवत् [adj]
आग्नेयम्
आग्नेय [adj]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
दयितं
दयित [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
कल्यो
कल्य [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
यक्षाणां राक्षसानां च दानवानां च संयुगे । राज्ञां च प्रतिलोमानां भस्मान्तकरणं महत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यक्षाणां
यक्ष [m]
राक्षसानां
राक्षस [m]
च
च [ind]
दानवानां
दानव [m]
च
च [ind]
संयुगे
संयुग [n]
येन
यद् [pron]
वैरं
वैर [mn]
समुद्दीप्तं
समुद्दीप् [4. Ā.]
भूतान्तकरणं
भूत [mn]
भूतान्तकरणं
अन्त [m]
भूतान्तकरणं
करण [n]
महत्
महत् [adj]