Sabhāparva Adhyāya 55
सभापर्व • अध्यायः 55
Sabhāparva Adhyāya 55 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 2.55.1–18
•
250 Lexicon Terms
महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु । मुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रेयो
श्रेयस् [n]
मे
मद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कल्याणि
कल्याण [adj]
यत्
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
तच्छृणु
तद् [pron]
तच्छृणु
श्रु [4. P.]
मुमूर्षोर्
मुमूर्षु [adj]
औषधम्
औषध [n]
इव
इव [ind]
न
न [ind]
रोचेतापि
रुच् [1. P.]
रोचेतापि
अपि [ind]
ते
त्वद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव; गोमायुवद्विस्वरं पापचेताः । दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः; सोऽयं युक्तो भविता कालहेतुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
वै
वै [ind]
पुरा
पुरा [ind]
जातमात्रो
जन् [4. P.]
जातमात्रो
मात्र [n]
रुराव
रु [2. Ā.]
गोमायुवद्
गोमायु [m]
गोमायुवद्
वत् [ind]
विस्वरं
विस्वर [adj]
पापचेताः
पाप [adj]
पापचेताः
चेतस् [n]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
भारतानां
भारत [m]
कुलघ्नः
कुल [n]
कुलघ्नः
घ्न [adj]
सो
तद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
भविता
भू [1. Ā.]
कालहेतुः
काल [m]
कालहेतुः
हेतु [m]
गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मत्वा न बुध्यसे । दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहे
गृह [mn]
वसन्तं
वस् [2. P.]
गोमायुं
गोमायु [m]
त्वं
त्वद् [pron]
वै
वै [ind]
मत्वा
मन् [8. P.]
न
न [ind]
बुध्यसे
बुध् [1. Ā.]
दुर्योधनस्य
दुर्योधन [m]
रूपेण
रूप [n]
शृणु
श्रु [4. P.]
काव्यां
काव्य [adj]
गिरं
गिर् [f]
मम
मद् [pron]
मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नावबुध्यते । आरुह्य तं मज्जति वा पतनं वाधिगच्छति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मधु
मधु [n]
वै
वै [ind]
माध्विको
माध्विक [m]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
प्रपातं
प्रपात [m]
नावबुध्यते
न [ind]
नावबुध्यते
अवबुध् [4. P.]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
तं
तद् [pron]
मज्जति
मज्ज् [1. Ā.]
वा
वा [ind]
पतनं
पतन [n]
वाधिगच्छति
वा [ind]
वाधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
सोऽयं मत्तोऽक्षदेवेन मधुवन्न परीक्षते । प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
मत्तो
मद् [3. P.]
ऽक्षदेवेन
अक्ष [m]
ऽक्षदेवेन
देव [m]
मधुवन्न
मधु [n]
मधुवन्न
वत् [ind]
मधुवन्न
न [ind]
परीक्षते
परीक्ष् [1. P.]
प्रपातं
प्रपात [m]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
वैरं
वैर [mn]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
महारथैः
महत् [adj]
महारथैः
रथ [m]
विदितं ते महाराज राजस्वेवासमञ्जसम् । अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदितं
विद् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
राजस्वेवासमञ्जसम्
राजन् [m]
राजस्वेवासमञ्जसम्
एव [ind]
राजस्वेवासमञ्जसम्
असमञ्जस [adj]
अन्धका
अन्धक [m]
यादवा
यादव [m]
भोजाः
भोज [m]
समेताः
समे [2. P.]
कंसम्
कंस [m]
अत्यजन्
त्यज् [1. Ā.]
नियोगाच्च हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिना । एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियोगाच्च
नियोग [m]
नियोगाच्च
च [ind]
हते
हन् [6. P.]
तस्मिन्
तद् [pron]
कृष्णेनामित्रघातिना
कृष्ण [m]
कृष्णेनामित्रघातिना
अमित्र [mf]
कृष्णेनामित्रघातिना
घातिन् [adj]
एवं
एवम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
ज्ञातयः
ज्ञाति [m]
सर्वे
सर्व [pron]
मोदमानाः
मुद् [1. P.]
शतं
शत [mn]
समाः
समा [f]
त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम् । निग्रहादस्य पापस्य मोदन्तां कुरवः सुखम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वन्नियुक्तः
त्वद् [pron]
त्वन्नियुक्तः
नियुज् [7. Ā.]
सव्यसाची
सव्यसाचिन् [m]
निगृह्णातु
निग्रह् [9. Ā.]
सुयोधनम्
सुयोधन [m]
निग्रहाद्
निग्रह [m]
अस्य
इदम् [pron]
पापस्य
पाप [adj]
मोदन्तां
मुद् [1. P.]
कुरवः
कुरु [m]
सुखम्
सुखम् [ind]
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन च । क्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्
काक [m]
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्
इदम् [pron]
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्
चित्र [adj]
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्
बर्ह [mn]
शार्दूलान्
शार्दूल [m]
क्रोष्टुकेन
क्रोष्टुक [m]
च
च [ind]
क्रीणीष्व
क्री [1. P.]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
राजन्
राजन् [m]
मा
मा [ind]
मज्जीः
मज्ज् [1. Ā.]
शोकसागरे
शोक [m]
शोकसागरे
सागर [m]
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यजेद्
त्यज् [1. Ā.]
एकं
एक [pron]
कुलस्यार्थे
कुल [n]
कुलस्यार्थे
अर्थ [mn]
ग्रामस्यार्थे
ग्राम [mn]
ग्रामस्यार्थे
अर्थ [mn]
कुलं
कुल [n]
त्यजेत्
त्यज् [1. Ā.]
ग्रामं
ग्राम [mn]
जनपदस्यार्थे
जनपद [m]
जनपदस्यार्थे
अर्थ [mn]
आत्मार्थे
आत्मन् [m]
आत्मार्थे
अर्थ [mn]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
त्यजेत्
त्यज् [1. Ā.]
सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयंकरः । इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महासुरान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वज्ञः
सर्व [pron]
सर्वज्ञः
ज्ञ [adj]
सर्वभावज्ञः
सर्व [pron]
सर्वभावज्ञः
भाव [m]
सर्वभावज्ञः
ज्ञ [adj]
सर्वशत्रुभयंकरः
सर्व [pron]
सर्वशत्रुभयंकरः
शत्रु [m]
सर्वशत्रुभयंकरः
भयंकर [adj]
इति
इति [ind]
स्म
स्म [ind]
भाषते
भाष् [1. P.]
काव्यो
काव्य [mn]
जम्भत्यागे
जम्भ [m]
जम्भत्यागे
त्याग [m]
महासुरान्
महत् [adj]
महासुरान्
असुर [m]
हिरण्यष्ठीविनः कश्चित्पक्षिणो वनगोचरान् । गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजन्नपीडयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिरण्यष्ठीविनः
हिरण्य [n]
हिरण्यष्ठीविनः
ष्ठीविन् [adj]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
पक्षिणो
पक्षिन् [m]
वनगोचरान्
वन [n]
वनगोचरान्
गोचर [adj]
गृहे
गृह [mn]
किल
किल [ind]
कृतावासांल्
कृ [2. Ā.]
कृतावासांल्
आवास [m]
लोभाद्
लोभ [m]
राजन्न्
राजन् [m]
अपीडयत्
पीडय् [10. Ā.]
सदोपभोज्याँल्लोभान्धो हिरण्यार्थे परंतप । आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदोपभोज्यांल्
सदा [ind]
सदोपभोज्यांल्
उपभुज् [1. P.]
लोभान्धो
लोभ [m]
लोभान्धो
अन्ध [adj]
हिरण्यार्थे
हिरण्य [n]
हिरण्यार्थे
अर्थ [mn]
परंतप
परंतप [adj]
आयतिं
आयति [f]
च
च [ind]
तदात्वं
तदात्व [n]
च
च [ind]
उभे
उभ् [pron]
सद्यो
सद्यस् [ind]
व्यनाशयत्
विनाशय् [10. Ā.]
तदात्वकामः पाण्डूंस्त्वं मा द्रुहो भरतर्षभ । मोहात्मा तप्यसे पश्चात्पक्षिहा पुरुषो यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदात्वकामः
तदात्व [n]
तदात्वकामः
काम [m]
पाण्डूंस्त्वं
पाण्डु [m]
पाण्डूंस्त्वं
त्वद् [pron]
मा
मा [ind]
द्रुहो
द्रुह् [6. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
मोहात्मा
मोह [m]
मोहात्मा
आत्मन् [m]
तप्यसे
तप् [4. Ā.]
पश्चात्
पश्चात् [ind]
पक्षिहा
पक्षिन् [m]
पक्षिहा
हन् [adj]
पुरुषो
पुरुष [m]
यथा
यथा [ind]
जातं जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारत । मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातं
जन् [4. P.]
जातं
जन् [4. P.]
पाण्डवेभ्यः
पाण्डव [m]
पुष्पम्
पुष्प [n]
आदत्स्व
आदा [4. Ā.]
भारत
भारत [m]
मालाकार
मालाकार [m]
इवारामे
इव [ind]
इवारामे
आराम [m]
स्नेहं
स्नेह [mn]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
वृक्षानङ्गारकारीव मैनान्धाक्षीः समूलकान् । मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च पराभवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृक्षान्
वृक्ष [m]
अङ्गारकारीव
अङ्गार [mn]
अङ्गारकारीव
कारिन् [adj]
अङ्गारकारीव
इव [ind]
मैनान्
मा [ind]
मैनान्
एनद् [pron]
धाक्षीः
दह् [2. P.]
समूलकान्
स [ind]
समूलकान्
मूलक [n]
मा
मा [ind]
गमः
गम् [6. Ā.]
ससुतामात्यः
स [ind]
ससुतामात्यः
सुत [m]
ससुतामात्यः
अमात्य [m]
सबलश्च
स [ind]
सबलश्च
बल [mn]
सबलश्च
च [ind]
यमक्षयम्
यम [m]
यमक्षयम्
क्षय [m]
समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारत । मरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समवेतान्
समवे [2. P.]
हि
हि [ind]
कः
क [pron]
पार्थान्
पार्थ [m]
प्रतियुध्येत
प्रतियुध् [4. P.]
भारत
भारत [m]
मरुद्भिः
मरुत् [m]
सहितो
सहित [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
अपि
अपि [ind]
साक्षान्मरुत्पतिः
साक्षात् [ind]
साक्षान्मरुत्पतिः
मरुत्पति [m]