Sabhāparva Adhyāya 6
सभापर्व • अध्यायः 6
Sabhāparva Adhyāya 6 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 2.6.1–19
•
250 Lexicon Terms
संपूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम् । प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो
अथ [ind]
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
महर्षेर्वचनात्
महत् [adj]
महर्षेर्वचनात्
ऋषि [m]
महर्षेर्वचनात्
वचन [n]
परम्
पर [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
परमप्रीतो
परम [adj]
परमप्रीतो
प्री [9. Ā.]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
भगवन्न्याय्यमाहैतं यथावद्धर्मनिश्चयम् । यथाशक्ति यथान्यायं क्रियतेऽयं विधिर्मया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्न्याय्यम्
भगवत् [adj]
भगवन्न्याय्यम्
न्याय्य [adj]
आहैतं
अह् [1. P.]
आहैतं
एतद् [pron]
यथावद्
यथावत् [ind]
धर्मनिश्चयम्
धर्म [mn]
धर्मनिश्चयम्
निश्चय [m]
यथाशक्ति
यथाशक्ति [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
क्रियते
कृ [2. Ā.]
ऽयं
इदम् [pron]
विधिर्
विधि [m]
मया
मद् [pron]
राजभिर्यद्यथा कार्यं पुरा तत्तन्न संशयः । यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमदर्थवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजभिर्
राजन् [m]
यद्
यद् [pron]
यथा
यथा [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
तत्
तद् [pron]
तन्न
तद् [pron]
तन्न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
यथान्यायोपनीतार्थं
यथा [ind]
यथान्यायोपनीतार्थं
न्याय [m]
यथान्यायोपनीतार्थं
उपनी [1. Ā.]
यथान्यायोपनीतार्थं
अर्थ [mn]
कृतं
कृ [2. Ā.]
हेतुमद्
हेतुमत् [adj]
अर्थवत्
अर्थवत् [adj]
वयं तु सत्पथं तेषां यातुमिच्छामहे प्रभो । न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर्नियतात्मभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
सत्पथं
सत् [adj]
सत्पथं
पथ [m]
तेषां
तद् [pron]
यातुम्
या [2. Ā.]
इच्छामहे
इष् [1. P.]
प्रभो
प्रभु [m]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
तथा
तथा [ind]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
यथा
यथा [ind]
तैर्
तद् [pron]
नियतात्मभिः
नियम् [1. Ā.]
नियतात्मभिः
आत्मन् [m]
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तदभिपूज्य च । मुहूर्तात्प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
तद्
तद् [pron]
अभिपूज्य
अभिपूजय् [10. P.]
च
च [ind]
मुहूर्तात्
मुहूर्त [mn]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
च
च [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
लोकचरं
लोक [m]
लोकचरं
चर [adj]
मुनिम्
मुनि [m]
नारदं स्वस्थमासीनमुपासीनो युधिष्ठिरः । अपृच्छत्पाण्डवस्तत्र राजमध्ये महामतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदं
नारद [m]
स्वस्थम्
स्वस्थ [adj]
आसीनम्
आस् [4. P.]
उपासीनो
उपास् [4. P.]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
अपृच्छत्
प्रच्छ् [1. P.]
पाण्डवस्तत्र
पाण्डु [m]
पाण्डवस्तत्र
तत्र [ind]
राजमध्ये
राजन् [m]
राजमध्ये
मध्य [n]
महामतिः
महामति [adj]
भवान्संचरते लोकान्सदा नानाविधान्बहून् । ब्रह्मणा निर्मितान्पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवान्
भवत् [adj]
संचरते
संचर् [1. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
सदा
सदा [ind]
नानाविधान्
नानाविध [adj]
बहून्
बहु [adj]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
निर्मितान्
निर्मा [2. P.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
प्रेक्षमाणो
प्रेक्ष् [1. P.]
मनोजवः
मनोजव [adj]
ईदृशी भवता काचिद्दृष्टपूर्वा सभा क्वचित् । इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईदृशी
ईदृश [adj]
भवता
भवत् [adj]
काचिद्
कश्चित् [pron]
दृष्टपूर्वा
दृश् [6. P.]
दृष्टपूर्वा
पूर्व [pron]
सभा
सभा [f]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
इतो
इतस् [ind]
वा
वा [ind]
श्रेयसी
श्रेयस् [adj]
ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व
तद् [pron]
ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व
मद् [pron]
ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
पृच्छतः
प्रच्छ् [1. P.]
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम् । पाण्डवं प्रत्युवाचेदं स्मयन्मधुरया गिरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
द्रुपदो
द्रुपद [m]
राजा
राजन् [m]
कुन्तीपुत्रस्य
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रस्य
पुत्र [m]
भाषितम्
भाषित [n]
पाण्डवं
पाण्डव [m]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
स्मयन्मधुरया
स्मि [1. P.]
स्मयन्मधुरया
मधुर [adj]
गिरा
गिर् [f]
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता । सभा मणिमयी राजन्यथेयं तव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानुषेषु
मानुष [m]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
तात
तात [m]
दृष्टपूर्वा
दृश् [6. P.]
दृष्टपूर्वा
पूर्व [pron]
न
न [ind]
च
च [ind]
श्रुता
श्रु [4. P.]
सभा
सभा [f]
मणिमयी
मणि [m]
मणिमयी
मय [adj]
राजन्
राजन् [m]
यथेयं
यथा [ind]
यथेयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारत
भारत [m]
सभां तु पितृराजस्य वरुणस्य च धीमतः । कथयिष्ये तथेन्द्रस्य कैलासनिलयस्य च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सभां
सभा [f]
तु
तु [ind]
पितृराजस्य
पितृराज [m]
वरुणस्य
वरुण [m]
च
च [ind]
धीमतः
धीमत् [adj]
कथयिष्ये
कथय् [10. Ā.]
तथेन्द्रस्य
तथा [ind]
तथेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
कैलासनिलयस्य
कैलास [m]
कैलासनिलयस्य
निलय [m]
च
च [ind]
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम् । यदि ते श्रवणे बुद्धिर्वर्तते भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मणश्च
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मणश्च
च [ind]
सभां
सभा [f]
दिव्यां
दिव्य [adj]
कथयिष्ये
कथय् [10. Ā.]
गतक्लमाम्
गम् [6. Ā.]
गतक्लमाम्
क्लम [m]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
नैष्ठिकी
नैष्ठिक [adj]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
वर्तते
वृत् [3. P.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो युधिष्ठिरः । प्राञ्जलिर्भ्रातृभिः सार्धं तैश्च सर्वैर्नृपैर्वृतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
परमप्रीतो
परम [adj]
परमप्रीतो
प्री [9. Ā.]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
तैश्च
तद् [pron]
तैश्च
च [ind]
सर्वैर्
सर्व [pron]
नृपैर्
नृप [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
नारदं प्रत्युवाचेदं धर्मराजो महामनाः । सभाः कथय ताः सर्वाः श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदं
नारद [m]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
महामनाः
महामनस् [adj]
सभाः
सभा [f]
कथय
कथय् [10. Ā.]
ताः
तद् [pron]
सर्वाः
सर्व [pron]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामहे
इष् [1. P.]
वयम्
मद् [pron]
किंद्रव्यास्ताः सभा ब्रह्मन्किंविस्ताराः किमायताः । पितामहं च के तस्यां सभायां पर्युपासते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंद्रव्यास्ताः
किंद्रव्य [adj]
किंद्रव्यास्ताः
तद् [pron]
सभा
सभा [f]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
किंविस्ताराः
किंविस्तार [adj]
किमायताः
क [pron]
किमायताः
आयम् [6. P.]
पितामहं
पितामह [m]
च
च [ind]
के
क [pron]
तस्यां
तद् [pron]
सभायां
सभा [f]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
वासवं देवराजं च यमं वैवस्वतं च के । वरुणं च कुबेरं च सभायां पर्युपासते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासवं
वासव [m]
देवराजं
देवराज [m]
च
च [ind]
यमं
यम [m]
वैवस्वतं
वैवस्वत [m]
च
च [ind]
के
क [pron]
पितामहं
पितामह [m]
च
च [ind]
के
क [pron]
तस्यां
तद् [pron]
सभायां
सभा [f]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
एतत्सर्वं यथातत्त्वं देवर्षे वदतस्तव । श्रोतुमिच्छाम सहिताः परं कौतूहलं हि नः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
विस्तरेण
विस्तर [m]
तपोधन
तपोधन [adj]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामहे
इष् [1. P.]
विप्र
विप्र [m]
परं
पर [pron]
कौतूहलं
कौतूहल [n]
हि
हि [ind]
नः
मद् [pron]
एवमुक्तः पाण्डवेन नारदः प्रत्युवाच तम् । क्रमेण राजन्दिव्यास्ताः श्रूयन्तामिह नः सभाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
प्रियां
प्रिय [adj]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
नरर्षभः
नर [m]
नरर्षभः
ऋषभ [m]
क्रमेण
क्रमेण [ind]
राजन्
राजन् [m]
दिव्यास्ताः
दिव्य [adj]
दिव्यास्ताः
तद् [pron]
श्रूयन्ताम्
श्रु [4. P.]
इह
इह [ind]
नः
मद् [pron]
सभाः
सभा [f]