Śāntiparva Adhyāya 191
शान्तिपर्व • अध्यायः 191
Śāntiparva Adhyāya 191 of the classical Mahābhārata with 12 verses.
Total: 12 Verses
•
Citations: MBh 12.191.1–12
•
250 Lexicon Terms
कीदृशो जापको याति निरयं वर्णयस्व मे । कौतूहलं हि मे जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥
English Translation
Yudhishthira said Tell me what sort of hell is obtained by a Reciter? I am curious, O king, to know this. You should describe this subject to me.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईदृशो
ईदृश [adj]
जापको
जापक [adj]
याति
या [2. Ā.]
निरयं
निरय [m]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
धर्मः
धर्म [mn]
कतिविधो
कतिविध [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
तद्
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
धर्मस्यांशः प्रसूतोऽसि धर्मिष्ठोऽसि स्वभावतः । धर्ममूलाश्रयं वाक्यं शृणुष्वावहितोऽनघ ॥
English Translation
Bhishma said “You have originated from a portion of the good of righteousness. You are by nature observant of righteousness. Listen, O sinless one, with undivided attention, to these words having righteousness for their root.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मस्यांशः
धर्म [mn]
धर्मस्यांशः
अंश [m]
प्रसूतो
प्रसू [2. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
धर्मिष्ठो
धर्मिष्ठ [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
स्वभावतः
स्वभाव [m]
धर्ममूलाश्रयं
धर्म [mn]
धर्ममूलाश्रयं
मूल [mn]
धर्ममूलाश्रयं
आश्रय [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
शृणुष्वावहितो
श्रु [4. P.]
शृणुष्वावहितो
अवहित [adj]
ऽनघ
अनघ [adj]
अमूनि यानि स्थानानि देवानां परमात्मनाम् । नानासंस्थानवर्णानि नानारूपफलानि च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमूनि
अदस् [pron]
यानि
यद् [pron]
स्थानानि
स्थान [n]
देवानां
देव [m]
परमात्मनाम्
परम [adj]
परमात्मनाम्
आत्मन् [m]
नानासंस्थानवर्णानि
नाना [ind]
नानासंस्थानवर्णानि
संस्थान [n]
नानासंस्थानवर्णानि
वर्ण [mn]
नानारूपफलानि
नाना [ind]
नानारूपफलानि
रूप [n]
नानारूपफलानि
फल [n]
च
च [ind]
दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा । आक्रीडा विविधा राजन्पद्मिन्यश्चामलोदकाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्यानि
दिव्य [adj]
कामचारीणि
काम [m]
कामचारीणि
चारिन् [adj]
विमानानि
विमान [mn]
सभास्तथा
सभा [f]
सभास्तथा
तथा [ind]
आक्रीडा
आक्रीड [mn]
विविधा
विविध [adj]
राजन्
राजन् [m]
पद्मिन्यश्चामलोदकाः
पद्मिनी [f]
पद्मिन्यश्चामलोदकाः
च [ind]
पद्मिन्यश्चामलोदकाः
अमल [adj]
पद्मिन्यश्चामलोदकाः
उदक [n]
चतुर्णां लोकपालानां शुक्रस्याथ बृहस्पतेः । मरुतां विश्वदेवानां साध्यानामश्विनोरपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्णां
चतुर् [nr]
लोकपालानां
लोकपाल [m]
शुक्रस्याथ
शुक्र [m]
शुक्रस्याथ
अथ [ind]
बृहस्पतेः
बृहस्पति [m]
मरुतां
मरुत् [m]
विश्वदेवानां
विश्वदेव [m]
साध्यानाम्
साध्य [m]
अश्विनोर्
अश्विन् [m]
अपि
अपि [ind]
रुद्रादित्यवसूनां च तथान्येषां दिवौकसाम् । एते वै निरयास्तात स्थानस्य परमात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुद्रादित्यवसूनां
रुद्र [m]
रुद्रादित्यवसूनां
आदित्य [m]
रुद्रादित्यवसूनां
वसु [mn]
च
च [ind]
तथान्येषां
तथा [ind]
तथान्येषां
अन्य [pron]
दिवौकसाम्
दिवौकस् [m]
एते
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
निरयास्तात
निरय [m]
निरयास्तात
तात [m]
स्थानस्य
स्थान [n]
परमात्मनः
परमात्मन् [m]
अभयं चानिमित्तं च न च क्लेशभयावृतम् । द्वाभ्यां मुक्तं त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च ॥
English Translation
The region last spoken of it shorn of fear, increate, without pain of any sort, without any agreeable or disagreeable element, beyond the reach of the three qualities, freed from the eight things (viz., the five primal elements, the senses, the mind, and the intellect), without the three (distinctions between the knower, the known, and act knowing); freed also from the four attributes (seeing, hearing, thinking, and knowing), without the fourfold causes (of knowledge) without joy and delight ard sorrow and disease.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभयं
अभय [n]
चानिमित्तं
च [ind]
चानिमित्तं
अनिमित्त [adj]
च
च [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
क्लेशभयावृतम्
क्लेश [m]
क्लेशभयावृतम्
भय [n]
क्लेशभयावृतम्
आवृ [5. Ā.]
द्वाभ्यां
द्वि [nr]
मुक्तं
मुच् [6. Ā.]
त्रिभिर्
त्रि [nr]
मुक्तम्
मुच् [6. Ā.]
अष्टाभिस्त्रिभिर्
अष्टन् [adj]
अष्टाभिस्त्रिभिर्
त्रि [nr]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
चतुर्लक्षणवर्जं तु चतुष्कारणवर्जितम् । अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्लमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्लक्षणवर्जं
चतुर् [nr]
चतुर्लक्षणवर्जं
लक्षण [n]
चतुर्लक्षणवर्जं
वर्ज [adj]
तु
तु [ind]
अप्रहर्षम्
अप्रहर्ष [adj]
अनानन्दम्
अनानन्द [adj]
अशोकं
अशोक [adj]
विगतक्लमम्
विगम् [6. P.]
विगतक्लमम्
क्लम [m]
कालः संपच्यते तत्र न कालस्तत्र वै प्रभुः । स कालस्य प्रभू राजन्स्वर्गस्यापि तथेश्वरः ॥
English Translation
Time makes it appearance there for usc. Time is not the ruler there. That supreme region is the ruler of Time as also of Heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालः
काल [m]
संपच्यते
संपच् [4. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
न
न [ind]
कालस्तत्र
काल [m]
कालस्तत्र
तत्र [ind]
वै
वै [ind]
प्रभुः
प्रभु [m]
स
तद् [pron]
कालस्य
काल [m]
प्रभू
प्रभु [m]
राजन्
राजन् [m]
स्वर्गस्यापि
स्वर्ग [m]
स्वर्गस्यापि
अपि [ind]
तथेश्वरः
तथा [ind]
तथेश्वरः
ईश्वर [m]
आत्मकेवलतां प्राप्तस्तत्र गत्वा न शोचति । ईदृशं परमं स्थानं निरयास्ते च तादृशाः ॥
English Translation
That Reciter who becomes identified with his Soul (by withdrawing everything into it) goes there. He has, after this, never to experience any sorrow. This region is called Supreme. The other regions are hell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मकेवलतां
आत्मन् [m]
आत्मकेवलतां
केवल [adj]
आत्मकेवलतां
ता [f]
प्राप्तस्तत्र
प्राप् [1. P.]
प्राप्तस्तत्र
तत्र [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
शोचति
शुच् [6. P.]
ईदृशं
ईदृश [adj]
परमं
परम [adj]
स्थानं
स्थान [n]
निरयास्ते
निरय [m]
निरयास्ते
तद् [pron]
च
च [ind]
तादृशाः
तादृश [adj]
एते ते निरयाः प्रोक्ताः सर्व एव यथातथम् । तस्य स्थानवरस्येह सर्वे निरयसंज्ञिताः ॥
English Translation
I have not told you of all those regions that are called hell. Indeed, as compared with that foremost of regions all the others are called hell.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
निरयाः
निरय [m]
प्रोक्ताः
प्रवच् [2. P.]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
यथातथम्
यथातथ [adj]
तस्य
तद् [pron]
स्थानवरस्येह
स्थान [n]
स्थानवरस्येह
वर [adj]
स्थानवरस्येह
इह [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
निरयसंज्ञिताः
निरय [m]
निरयसंज्ञिताः
संज्ञित [adj]