Canonical Ref: MBh 12.183.11
Sanskrit (Devanāgarī)
यदेतद्भवताभिहितं सुखानां परमाः स्त्रिय इति तन्न गृह्णीमः । न ह्येषामृषीणां महति स्थितानामप्राप्य एष गुणविशेषो न चैनमभिलषन्ति । श्रूयते च भगवांस्त्रिलोककृद्ब्रह्मा प्रभुरेकाकी तिष्ठति । ब्रह्मचारी न कामसुखेष्वात्मानमवदधाति । अपि च भगवान्विश्वेश्वर उमापतिः काममभिवर्तमानमनङ्गत्वेन शममनयत् । तस्माद्ब्रूमो न महात्मभिरयं प्रतिगृहीतो न त्वेष तावद्विशिष्टो गुण इति नैतद्भगवतः प्रत्येमि । भगवता तूक्तं सुखानां परमाः स्त्रिय इति । लोकप्रवादोऽपि च भवति द्विविधः फलोदयः सुकृतात्सुखमवाप्यते दुष्कृताद्दुःखमिति । अत्रोच्यताम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
एतद्
Lemma: एतद्
POS: pron
भवताभिहितं
Lemma: भवत्
POS: adj
भवताभिहितं
Lemma: अभिधा
POS: 3. Ā.
सुखानां
Lemma: सुख
POS: n
परमाः
Lemma: परम
POS: adj
स्त्रिय
Lemma: स्त्री
POS: f
इति
Lemma: इति
POS: ind
तन्न
Lemma: तद्
POS: pron
तन्न
Lemma: न
POS: ind
गृह्णीमः
Lemma: ग्रह्
POS: 6. Ā. • Verb: गृह्णीमः
न
Lemma: न
POS: ind
ह्येषाम्
Lemma: हि
POS: ind
ह्येषाम्
Lemma: इदम्
POS: pron
ऋषीणां
Lemma: ऋषि
POS: m
महति
Lemma: महत्
POS: adj
स्थितानाम्
Lemma: स्था
POS: 1. Ā.
अप्राप्य
Lemma: अप्राप्य
POS: ind
एष
Lemma: एतद्
POS: pron
गुणविशेषो
Lemma: गुण
POS: mn
गुणविशेषो
Lemma: विशेष
POS: m
न
Lemma: न
POS: ind
चैनम्
Lemma: च
POS: ind
चैनम्
Lemma: एनद्
POS: pron
अभिलषन्ति
Lemma: अभिलष्
POS: 4. P. • Verb: अभिलषन्ति
श्रूयते
Lemma: श्रु
POS: 4. P. • Verb: श्रूयते
च
Lemma: च
POS: ind
भगवांस्त्रिलोककृद्
Lemma: भगवन्त्
POS: m
भगवांस्त्रिलोककृद्
Lemma: त्रि
POS: nr
भगवांस्त्रिलोककृद्
Lemma: लोक
POS: m
भगवांस्त्रिलोककृद्
Lemma: कृत्
POS: adj
ब्रह्मा
Lemma: ब्रह्मन्
POS: m
प्रभुर्
Lemma: प्रभु
POS: m
एकाकी
Lemma: एकाकिन्
POS: adj
तिष्ठति
Lemma: स्था
POS: 1. Ā. • Verb: तिष्ठति
ब्रह्मचारी
Lemma: ब्रह्मचारिन्
POS: m
न
Lemma: न
POS: ind
कामसुखेष्वात्मानम्
Lemma: काम
POS: m
कामसुखेष्वात्मानम्
Lemma: सुख
POS: n
कामसुखेष्वात्मानम्
Lemma: आत्मन्
POS: m
अवदधाति
Lemma: अवधा
POS: 3. Ā. • Verb: अवदधाति
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
च
Lemma: च
POS: ind
भगवान्
Lemma: भगवन्त्
POS: m
विश्वेश्वर
Lemma: विश्वेश्वर
POS: m
उमापतिः
Lemma: उमापति
POS: m
कामम्
Lemma: काम
POS: m
अभिवर्तमानम्
Lemma: अभिवृत्
POS: 1. Ā.
अनङ्गत्वेन
Lemma: अनङ्ग
POS: m
अनङ्गत्वेन
Lemma: त्व
POS: n
शमम्
Lemma: शम
POS: m
अनयत्
Lemma: नी
POS: 2. P. • Verb: अनयत्
तस्माद्
Lemma: तस्मात्
POS: ind
ब्रूमो
Lemma: ब्रू
POS: 2. Ā. • Verb: ब्रूमः
न
Lemma: न
POS: ind
महात्मभिर्
Lemma: महात्मन्
POS: adj
अयं
Lemma: इदम्
POS: pron
प्रतिगृहीतो
Lemma: प्रतिग्रह्
POS: 9. Ā.
न
Lemma: न
POS: ind
त्वेष
Lemma: तु
POS: ind
त्वेष
Lemma: एतद्
POS: pron
तावद्
Lemma: तावत्
POS: ind
विशिष्टो
Lemma: विशिष्
POS: 7. P.
गुण
Lemma: गुण
POS: mn
इति
Lemma: इति
POS: ind
नैतद्
Lemma: न
POS: ind
नैतद्
Lemma: एतद्
POS: pron
भगवतः
Lemma: भगवत्
POS: adj
प्रत्येमि
Lemma: प्रती
POS: 2. P. • Verb: प्रत्येमि
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
एतद्
Lemma: एतद्
POS: pron
भवताभिहितं
Lemma: भवत्
POS: adj
भवताभिहितं
Lemma: अभिधा
POS: 3. Ā.
सुखानां
Lemma: सुख
POS: n
परमाः
Lemma: परम
POS: adj
स्त्रिय
Lemma: स्त्री
POS: f
इति
Lemma: इति
POS: ind
तन्न
Lemma: तद्
POS: pron
तन्न
Lemma: न
POS: ind
गृह्णीमः
Lemma: ग्रह्
POS: 6. Ā. • Verb: गृह्णीमः
लोकप्रवादो
Lemma: लोक
POS: m
लोकप्रवादो
Lemma: प्रवाद
POS: m
ऽपि
Lemma: अपि
POS: ind
च
Lemma: च
POS: ind
भवति
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भवति
द्विविधः
Lemma: द्विविध
POS: adj
फलोदयः
Lemma: फल
POS: n
फलोदयः
Lemma: उदय
POS: m
सुकृतात्
Lemma: सुकृत
POS: n
सुखम्
Lemma: सुख
POS: n
अवाप्यते
Lemma: अवाप्
POS: 5. Ā. • Verb: अवाप्यते
दुष्कृताद्
Lemma: दुष्कृत
POS: n
दुःखम्
Lemma: दुःख
POS: n
इति
Lemma: इति
POS: ind
अत्रोच्यते
Lemma: अत्र
POS: ind
अत्रोच्यते
Lemma: वच्
POS: 2. P. • Verb: उच्यते
Canonical CTS URN Reference
Mahābhārata, MBh 12.183.11. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.