Ādiparva Adhyāya 140
आदिपर्व • अध्यायः 140
Ādiparva Adhyāya 140 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 1.140.1–22
•
250 Lexicon Terms
तां विदित्वा चिरगतां हिडिम्बो राक्षसेश्वरः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादाजगामाथ पाण्डवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
चिरगतां
चिर [adj]
चिरगतां
गम् [6. Ā.]
हिडिम्बो
हिडिम्ब [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरः
ईश्वर [m]
अवतीर्य
अवतृ [6. P.]
द्रुमात्
द्रुम [m]
तस्माद्
तद् [pron]
आजगामाथ
आगम् [6. P.]
आजगामाथ
अथ [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
लोहिताक्षो महाबाहुरूर्ध्वकेशो महाबलः । मेघसंघातवर्ष्मा च तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोहिताक्षो
लोहित [adj]
लोहिताक्षो
अक्ष [n]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
ऊर्ध्वकेशो
ऊर्ध्व [adj]
ऊर्ध्वकेशो
केश [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
मेघसंघातवर्ष्मा
मेघ [m]
मेघसंघातवर्ष्मा
संघात [mn]
मेघसंघातवर्ष्मा
वर्ष्मन् [n]
च
च [ind]
तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः
दंष्ट्र [mfn]
तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः
उज्ज्वल [adj]
तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः
आनन [n]
तमापतन्तं दृष्ट्वैव तथा विकृतदर्शनम् । हिडिम्बोवाच वित्रस्ता भीमसेनमिदं वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
दृष्ट्वैव
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
विकृतदर्शनम्
विकृ [5. P.]
विकृतदर्शनम्
दर्शन [n]
हिडिम्बोवाच
हिडिम्बा [f]
हिडिम्बोवाच
वच् [2. P.]
वित्रस्ता
वित्रस् [4. Ā.]
भीमसेनम्
भीमसेन [m]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
आपतत्येष दुष्टात्मा संक्रुद्धः पुरुषादकः । त्वामहं भ्रातृभिः सार्धं यद्ब्रवीमि तथा कुरु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपतत्येष
आपत् [1. Ā.]
आपतत्येष
एतद् [pron]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
संक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
पुरुषादकः
पुरुषादक [djma]
पृथ्वाद्यैर्
पृथु [m]
पृथ्वाद्यैर्
आद्य [adj]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
द्यौस्तदा
दिव् [m]
द्यौस्तदा
तदा [ind]
तां
तद् [pron]
जहार
हृ [2. P.]
गाम्
गो [mf]
अहं कामगमा वीर रक्षोबलसमन्विता । आरुहेमां मम श्रोणीं नेष्यामि त्वां विहायसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
कामगमा
काम [m]
कामगमा
गम [adj]
वीर
वीर [m]
रक्षोबलसमन्विता
रक्षस् [n]
रक्षोबलसमन्विता
बल [mn]
रक्षोबलसमन्विता
समन्वित [adj]
आरुहेमां
आरुह् [6. Ā.]
आरुहेमां
इदम् [pron]
मम
मद् [pron]
श्रोणीं
श्रोणी [f]
नेष्यामि
नी [2. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
विहायसा
विहायस् [mn]
प्रबोधयैनान्संसुप्तान्मातरं च परंतप । सर्वानेव गमिष्यामि गृहीत्वा वो विहायसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रबोधयैनान्
प्रबोधय् [10. Ā.]
प्रबोधयैनान्
एनद् [pron]
संसुप्तान्
संस्वप् [2. P.]
मातरं
मातृ [f]
च
च [ind]
परंतप
परंतप [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
वो
त्वद् [pron]
विहायसा
विहायस् [mn]
मा भैस्त्वं विपुलश्रोणि नैष कश्चिन्मयि स्थिते । अहमेनं हनिष्यामि प्रेक्षन्त्यास्ते सुमध्यमे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
भैस्त्वं
भी [1. Ā.]
भैस्त्वं
त्वद् [pron]
विपुलश्रोणि
विपुल [adj]
विपुलश्रोणि
श्रोणी [f]
नैष
न [ind]
नैष
एतद् [pron]
कश्चिन्
कश्चित् [pron]
मयि
मद् [pron]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
अहम्
मद् [pron]
एनं
एनद् [pron]
हनिष्यामि
हन् [6. P.]
प्रेक्षन्त्यास्ते
प्रेक्ष् [1. P.]
प्रेक्षन्त्यास्ते
त्वद् [pron]
सुमध्यमे
सुमध्यमा [f]
नायं प्रतिबलो भीरु राक्षसापसदो मम । सोढुं युधि परिस्पन्दमथ वा सर्वराक्षसाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
प्रतिबलो
प्रतिबल [adj]
भीरु
भीरु [adj]
राक्षसापसदो
राक्षस [m]
राक्षसापसदो
अपसद [m]
मम
मद् [pron]
सोढुं
सह् [1. P.]
युधि
युध् [f]
परिस्पन्दम्
परिस्पन्द [m]
अथवा
अथवा [ind]
सर्वराक्षसाः
सर्व [pron]
सर्वराक्षसाः
राक्षस [m]
पश्य बाहू सुवृत्तौ मे हस्तिहस्तनिभाविमौ । ऊरू परिघसंकाशौ संहतं चाप्युरो मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्य
पश् [4. Ā.]
बाहू
बाहु [mf]
सुवृत्तौ
सु [ind]
सुवृत्तौ
वृत्त [adj]
मे
मद् [pron]
हस्तिहस्तनिभाविमौ
हस्तिन् [m]
हस्तिहस्तनिभाविमौ
हस्त [mn]
हस्तिहस्तनिभाविमौ
निभ [adj]
हस्तिहस्तनिभाविमौ
इदम् [pron]
ऊरू
ऊरु [mf]
परिघसंकाशौ
परिघ [m]
परिघसंकाशौ
संकाश [m]
संहतं
संहन् [2. P.]
चाप्युरो
च [ind]
चाप्युरो
अपि [ind]
चाप्युरो
उरस् [n]
मम
मद् [pron]
विक्रमं मे यथेन्द्रस्य साद्य द्रक्ष्यसि शोभने । मावमंस्थाः पृथुश्रोणि मत्वा मामिह मानुषम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विक्रमं
विक्रम [m]
मे
मद् [pron]
यथेन्द्रस्य
यथा [ind]
यथेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
साद्य
तद् [pron]
साद्य
अद्य [ind]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
शोभने
शोभन [adj]
मावमंस्थाः
मा [ind]
मावमंस्थाः
अवमन् [4. P.]
पृथुश्रोणि
पृथु [adj]
पृथुश्रोणि
श्रोणी [f]
मत्वा
मन् [8. P.]
माम्
मद् [pron]
इह
इह [ind]
मानुषम्
मानुष [m]
नावमन्ये नरव्याघ्र त्वामहं देवरूपिणम् । दृष्टापदानस्तु मया मानुषेष्वेव राक्षसः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नावमन्ये
न [ind]
नावमन्ये
अवमन् [4. P.]
नरव्याघ्र
नर [m]
नरव्याघ्र
व्याघ्र [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अहं
मद् [pron]
देवरूपिणम्
देव [m]
देवरूपिणम्
रूपिन् [adj]
दृष्टापदानस्तु
दृश् [6. P.]
दृष्टापदानस्तु
अपदान [n]
दृष्टापदानस्तु
तु [ind]
मया
मद् [pron]
मानुषेष्वेव
मानुष [m]
मानुषेष्वेव
एव [ind]
राक्षसः
राक्षस [m]
तथा संजल्पतस्तस्य भीमसेनस्य भारत । वाचः शुश्राव ताः क्रुद्धो राक्षसः पुरुषादकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
संजल्पतस्तस्य
संजल्प् [1. Ā.]
संजल्पतस्तस्य
तद् [pron]
भीमसेनस्य
भीमसेन [m]
भारत
भारत [m]
वाचः
वाच् [f]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
ताः
तद् [pron]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
राक्षसः
राक्षस [m]
पुरुषादकः
पुरुषादक [djma]
अवेक्षमाणस्तस्याश्च हिडिम्बो मानुषं वपुः । स्रग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवेक्षमाणस्तस्याश्च
अवेक्ष् [1. P.]
अवेक्षमाणस्तस्याश्च
तद् [pron]
अवेक्षमाणस्तस्याश्च
च [ind]
हिडिम्बो
हिडिम्ब [m]
मानुषं
मानुष [adj]
वपुः
वपुस् [n]
स्रग्दामपूरितशिखं
स्रज् [f]
स्रग्दामपूरितशिखं
दामन् [mn]
स्रग्दामपूरितशिखं
पूरय् [10. Ā.]
स्रग्दामपूरितशिखं
शिखा [f]
समग्रेन्दुनिभाननम्
समग्र [adj]
समग्रेन्दुनिभाननम्
इन्दु [m]
समग्रेन्दुनिभाननम्
निभ [adj]
समग्रेन्दुनिभाननम्
आनन [n]
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं सुकुमारनखत्वचम् । सर्वाभरणसंयुक्तं सुसूक्ष्माम्बरवाससम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं
सुभ्रू [f]
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं
नासा [f]
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं
अक्षि [n]
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं
केश [m]
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं
अन्त [m]
सुकुमारनखत्वचम्
सु [ind]
सुकुमारनखत्वचम्
कुमार [adj]
सुकुमारनखत्वचम्
नख [mn]
सुकुमारनखत्वचम्
त्वच [n]
सर्वाभरणसंयुक्तं
सर्व [pron]
सर्वाभरणसंयुक्तं
आभरण [n]
सर्वाभरणसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
सुसूक्ष्माम्बरवाससम्
सु [ind]
सुसूक्ष्माम्बरवाससम्
सूक्ष्म [adj]
सुसूक्ष्माम्बरवाससम्
अम्बर [n]
सुसूक्ष्माम्बरवाससम्
वासस् [n]
तां तथा मानुषं रूपं बिभ्रतीं सुमनोहरम् । पुंस्कामां शङ्कमानश्च चुक्रोध पुरुषादकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
मानुषं
मानुष [adj]
रूपं
रूप [n]
बिभ्रतीं
भृ [1. Ā.]
सुमनोहरम्
सु [ind]
सुमनोहरम्
मनोहर [adj]
पुंस्कामां
पुंस्कामा [f]
शङ्कमानश्च
शङ्क् [1. P.]
शङ्कमानश्च
च [ind]
चुक्रोध
क्रुध् [4. Ā.]
पुरुषादकः
पुरुषादक [djma]
संक्रुद्धो राक्षसस्तस्या भगिन्याः कुरुसत्तम । उत्फाल्य विपुले नेत्रे ततस्तामिदमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
राक्षसस्तस्या
राक्षस [m]
राक्षसस्तस्या
तद् [pron]
भगिन्याः
भगिनी [f]
कुरुसत्तम
कुरु [m]
कुरुसत्तम
सत्तम [adj]
उत्फाल्य
उत्फालय् [10. P.]
विपुले
विपुल [adj]
नेत्रे
नेत्र [mn]
ततस्ताम्
ततस् [ind]
ततस्ताम्
तद् [pron]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
को हि मे भोक्तुकामस्य विघ्नं चरति दुर्मतिः । न बिभेषि हिडिम्बे किं मत्कोपाद्विप्रमोहिता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
को
क [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
भोक्तुकामस्य
भोक्तु [m]
भोक्तुकामस्य
काम [m]
विघ्नं
विघ्न [mn]
चरति
चर् [1. Ā.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
न
न [ind]
बिभेषि
भी [1. Ā.]
हिडिम्बे
हिडिम्बा [f]
किं
किम् [ind]
मत्कोपाद्
मद् [pron]
मत्कोपाद्
कोप [m]
विप्रमोहिता
विप्रमोहय् [10. P.]
धिक्त्वामसति पुंस्कामे मम विप्रियकारिणि । पूर्वेषां राक्षसेन्द्राणां सर्वेषामयशस्करि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धिक्
धिक् [ind]
त्वाम्
त्वद् [pron]
असति
असती [f]
पुंस्कामे
पुंस्कामा [f]
मम
मद् [pron]
विप्रियकारिणि
विप्रिय [n]
विप्रियकारिणि
कारिन् [adj]
पूर्वेषां
पूर्व [pron]
राक्षसेन्द्राणां
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्राणां
इन्द्र [m]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
अयशस्करि
अ [ind]
अयशस्करि
यशस्कर [adj]
यानिमानाश्रिताकार्षीरप्रियं सुमहन्मम । एष तानद्य वै सर्वान्हनिष्यामि त्वया सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यान्
यद् [pron]
इमान्
इदम् [pron]
आश्रिताकार्षीर्
आश्रि [1. Ā.]
आश्रिताकार्षीर्
कृ [2. Ā.]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
सुमहन्
सु [ind]
सुमहन्
महत् [adj]
मम
मद् [pron]
एष
एतद् [pron]
तान्
तद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
हनिष्यामि
हन् [6. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
सह
सह [ind]
एवमुक्त्वा हिडिम्बां स हिडिम्बो लोहितेक्षणः । वधायाभिपपातैनां दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
हिडिम्बा
हिडिम्बा [f]
तु
तु [ind]
हिडिम्बेन
हिडिम्ब [m]
तदा
तदा [ind]
वने
वन [n]
वधायाभिपपातैनां
वध [m]
वधायाभिपपातैनां
अभिपत् [1. Ā.]
वधायाभिपपातैनां
एनद् [pron]
दन्तैर्
दन्त [mn]
दन्तान्
दन्त [mn]
उपस्पृशन्
उपस्पृश् [6. Ā.]
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य भीमः प्रहरतां वरः । भर्त्सयामास तेजस्वी तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
भीमः
भीम [m]
प्रहरतां
प्रहृ [2. P.]
वरः
वर [adj]
भर्त्सयामास
भर्त्सय् [10. Ā.]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
तिष्ठ
स्था [1. Ā.]
तिष्ठेति
स्था [1. Ā.]
तिष्ठेति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]