Śāntiparva Adhyāya 44
शान्तिपर्व • अध्यायः 44
Śāntiparva Adhyāya 44 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 12.44.1–17
•
250 Lexicon Terms
ततो विसर्जयामास सर्वाः प्रकृतयो नृपः । विविशुश्चाभ्यनुज्ञाता यथास्वानि गृहाणि च ॥
English Translation
Vaishampayana said, The king sent away all his subjects, who, ordered by the king, came back to their respective abodes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
विसर्जयामास
विसर्जय् [10. Ā.]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रकृतयो
प्रकृति [f]
नृपः
नृप [m]
विविशुश्चाभ्यनुज्ञाता
विश् [4. P.]
विविशुश्चाभ्यनुज्ञाता
च [ind]
विविशुश्चाभ्यनुज्ञाता
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
यथास्वानि
यथास्व [adj]
गृहाणि
गृह [mn]
च
च [ind]
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमं भीमपराक्रमम् । सान्त्वयन्नब्रवीद्धीमानर्जुनं यमजौ तथा ॥
English Translation
Solacing his brothers, Yudhishthira, shining with beauty, then addressed highly powerful brothers Bhima, Arjuna and the twins, saying,-Your bodies have, in the great battle, been wounded with various weapons by the foe. You are greatly tired, sorrow and anger have burnt your hearts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
राजा
राजन् [m]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
ये
यद् [pron]
हता
हन् [6. P.]
मृधे
मृध [mn]
सान्त्वयन्न्
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
अर्जुनं
अर्जुन [m]
यमजौ
यम [m]
यमजौ
ज [adj]
तथा
तथा [ind]
शत्रुभिर्विविधैः शस्त्रैः कृत्तदेहा महारणे । श्रान्ता भवन्तः सुभृशं तापिताः शोकमन्युभिः ॥
English Translation
Solacing his brothers, Yudhishthira, shining with beauty, then addressed highly powerful brothers Bhima, Arjuna and the twins, saying,-Your bodies have, in the great battle, been wounded with various weapons by the foe. You are greatly tired, sorrow and anger have burnt your hearts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुभिर्
शत्रु [m]
विविधैः
विविध [adj]
शस्त्रैः
शस्त्र [n]
कृत्तदेहा
कृत् [2. P.]
कृत्तदेहा
देह [mn]
महारणे
महत् [adj]
महारणे
रण [m]
श्रान्ता
श्रम् [1. Ā.]
भवन्तः
भवत् [adj]
सुभृशं
सु [ind]
सुभृशं
भृशम् [ind]
तापिताः
तापय् [10. Ā.]
शोकमन्युभिः
शोक [m]
शोकमन्युभिः
मन्यु [mf]
अरण्ये दुःखवसतीर्मत्कृते पुरुषोत्तमाः । भवद्भिरनुभूताश्च यथा कुपुरुषैस्तथा ॥
English Translation
Through my fault, O foremost of Bharata's race, you have suffered the miseries of banishment in the forests like ordinary men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अरण्ये
अरण्य [n]
दुःखवसतीर्
दुःख [n]
दुःखवसतीर्
वसती [f]
मत्कृते
मद् [pron]
मत्कृते
कृते [ind]
पुरुषोत्तमाः
पुरुष [m]
पुरुषोत्तमाः
उत्तम [adj]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
अनुभूताश्च
अनुभू [1. Ā.]
अनुभूताश्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
कुपुरुषैस्तथा
कु [ind]
कुपुरुषैस्तथा
पुरुष [m]
कुपुरुषैस्तथा
तथा [ind]
यथासुखं यथाजोषं जयोऽयमनुभूयताम् । विश्रान्ताँल्लब्धविज्ञानाञ्श्वः समेतास्मि वः पुनः ॥
English Translation
With great joy and ease enjoy this victory. After taking rest and refreshing your faculties, meet me again in the morning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथासुखं
यथासुखम् [ind]
यथाजोषं
यथाजोषम् [ind]
जयो
जय [m]
ऽयम्
इदम् [pron]
अनुभूयताम्
अनुभू [1. Ā.]
विश्रान्तांल्
विश्रम् [1. Ā.]
लब्धविज्ञानाञ्
लभ् [1. P.]
लब्धविज्ञानाञ्
विज्ञान [n]
श्वः
श्वस् [ind]
समेतास्मि
समि [2. Ā.]
वः
त्वद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
ततो दुर्योधनगृहं प्रासादैरुपशोभितम् । बहुरत्नसमाकीर्णं दासीदाससमाकुलम् ॥
English Translation
After this, the mighty-armed Vrikodara, like Indra entering his own beautiful mansion, entered the palace of Duryodhana, that was decorated with many excellent buildings and rooms, that abounded with gems of various kinds, and that was full of servants male and female with the consent of Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दुर्योधनगृहं
दुर्योधन [m]
दुर्योधनगृहं
गृह [mn]
प्रासादैर्
प्रासाद [m]
उपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
बहुरत्नसमाकीर्णं
बहु [adj]
बहुरत्नसमाकीर्णं
रत्न [mn]
बहुरत्नसमाकीर्णं
समाकृ [6. P.]
दासीदाससमाकुलम्
दासी [f]
दासीदाससमाकुलम्
दास [m]
दासीदाससमाकुलम्
समाकुल [adj]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातं भ्रात्रा दत्तं वृकोदरः । प्रतिपेदे महाबाहुर्मन्दरं मघवानिव ॥
English Translation
After this, the mighty-armed Vrikodara, like Indra entering his own beautiful mansion, entered the palace of Duryodhana, that was decorated with many excellent buildings and rooms, that abounded with gems of various kinds, and that was full of servants male and female with the consent of Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातं
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातं
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
दत्तं
दा [1. Ā.]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
प्रतिपेदे
प्रतिपद् [4. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
मन्दरं
मन्दर [m]
मघवान्
मघवन् [m]
इव
इव [ind]
यथा दुर्योधनगृहं तथा दुःशासनस्य च । प्रासादमालासंयुक्तं हेमतोरणभूषितम् ॥
English Translation
The Mighty-armed Arjuna also, at the king's behest obtained the palace of Dushasana which was not inferior to Duryodhana's and which considered of many excellent mansions and was adorned with a golden gate-way, and which was full of riches and attendant of both sexes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
दुर्योधनगृहं
दुर्योधन [m]
दुर्योधनगृहं
गृह [mn]
तथा
तथा [ind]
दुःशासनस्य
दुःशासन [m]
च
च [ind]
प्रासादमालासंयुक्तं
प्रासाद [m]
प्रासादमालासंयुक्तं
माला [f]
प्रासादमालासंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
हेमतोरणभूषितम्
हेमन् [n]
हेमतोरणभूषितम्
तोरण [mn]
हेमतोरणभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
दासीदाससुसंपूर्णं प्रभूतधनधान्यवत् । प्रतिपेदे महाबाहुरर्जुनो राजशासनात् ॥
English Translation
The Mighty-armed Arjuna also, at the king's behest obtained the palace of Dushasana which was not inferior to Duryodhana's and which considered of many excellent mansions and was adorned with a golden gate-way, and which was full of riches and attendant of both sexes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दासीदाससुसम्पूर्णं
दासी [f]
दासीदाससुसम्पूर्णं
दास [m]
दासीदाससुसम्पूर्णं
सु [ind]
दासीदाससुसम्पूर्णं
सम्पृ [3. P.]
प्रभूतधनधान्यवत्
प्रभूत [adj]
प्रभूतधनधान्यवत्
धन [n]
प्रभूतधनधान्यवत्
धान्यवत् [adj]
प्रतिपेदे
प्रतिपद् [4. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
अर्जुनो
अर्जुन [m]
राजशासनात्
राजन् [m]
राजशासनात्
शासन [n]
दुर्मर्षणस्य भवनं दुःशासनगृहाद्वरम् । कुबेरभवनप्रख्यं मणिहेमविभूषितम् ॥
English Translation
The palace of Durmarshana was even superior to that Dushasana. Resembling the palace of Kubera himself, it was adorned with gold and every sort of gem.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्मर्षणस्य
दुर्मर्षण [m]
भवनं
भवन [n]
दुःशासनगृहाद्
दुःशासन [m]
दुःशासनगृहाद्
गृह [mn]
वरम्
वर [adj]
कुबेरभवनप्रख्यं
कुबेर [m]
कुबेरभवनप्रख्यं
भवन [n]
कुबेरभवनप्रख्यं
प्रख्या [f]
मणिहेमविभूषितम्
मणि [m]
मणिहेमविभूषितम्
हेमन् [n]
मणिहेमविभूषितम्
विभूषय् [10. P.]
नकुलाय वरार्हाय कर्शिताय महावने । ददौ प्रीतो महाराज धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
English Translation
King Yudhishthira gladly gave it to Nakula who deserved it best and who had been reduced with sufferings in the great forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नकुलाय
नकुल [m]
वरार्हाय
वर [adj]
वरार्हाय
अर्ह [adj]
कर्शिताय
कर्शय् [10. P.]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
मनोरथा
मनोरथ [mn]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
ये
यद् [pron]
तत्रासन्
तत्र [ind]
तत्रासन्
अस् [2. P.]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
दुर्मुखस्य च वेश्माग्र्यं श्रीमत्कनकभूषितम् । पूर्णं पद्मदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥
English Translation
The best of palaces belonging to Durmukha was highly beautiful and adorned with gold. It was full of beds and beautiful women having eyes like lotus-petals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्मुखस्य
दुर्मुख [m]
च
च [ind]
वेश्माग्र्यं
वेश्मन् [n]
वेश्माग्र्यं
अग्र्य [adj]
श्रीमत्
श्रीमत् [adj]
कनकभूषितम्
कनक [n]
कनकभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
पूर्णं
पृ [9. Ā.]
पद्मदलाक्षीणां
पद्म [mn]
पद्मदलाक्षीणां
दल [mn]
पद्मदलाक्षीणां
अक्षि [n]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
शयनसंकुलम्
शयन [n]
शयनसंकुलम्
संकुल [adj]
प्रददौ सहदेवाय सततं प्रियकारिणे । मुमुदे तच्च लब्ध्वा स कैलासं धनदो यथा ॥
English Translation
The king gave it to Sahadeva who was ever busy with doing what was agreeable to him. Obtaining it, Sahadeva became pleased as the king treasures upon obtaining Kailasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रददौ
प्रदा [3. Ā.]
सहदेवाय
सहदेव [m]
सततं
सततम् [ind]
प्रियकारिणे
प्रिय [adj]
प्रियकारिणे
कारिन् [adj]
मुमुदे
मुद् [1. P.]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
स
तद् [pron]
कैलासं
कैलास [m]
धनदो
धनद [m]
यथा
यथा [ind]
युयुत्सुर्विदुरश्चैव संजयश्च महाद्युतिः । सुधर्मा चैव धौम्यश्च यथास्वं जग्मुरालयान् ॥
English Translation
Yuyutsu and Vidura and Sanjaya, O king, and Sudharman and Dhaumya, proceeded to their foriner abodes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युयुत्सुर्
युयुत्सु [adj]
विदुरश्चैव
विदुर [m]
विदुरश्चैव
च [ind]
विदुरश्चैव
एव [ind]
संजयश्च
संजय [m]
संजयश्च
च [ind]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
सुधर्मा
सुधर्मन् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
धौम्यश्च
धौम्य [m]
धौम्यश्च
च [ind]
यथास्वं
यथास्वम् [ind]
जग्मुर्
गम् [6. Ā.]
आलयान्
आलय [mn]
सह सात्यकिना शौरिरर्जुनस्य निवेशनम् । विवेश पुरुषव्याघ्रो व्याघ्रो गिरिगुहामिव ॥
English Translation
Like a tiger entering his cave in the hills that foremost of men, viz., Krishna, accompanied by Satyaki, entered the palace of Arjuna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सह
सह [ind]
सात्यकिना
सात्यकि [m]
शौरिर्
शौरि [m]
अर्जुनस्य
अर्जुन [m]
निवेशनम्
निवेशन [n]
विवेश
विश् [4. P.]
पुरुषव्याघ्रो
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रो
व्याघ्र [m]
व्याघ्रो
व्याघ्र [m]
गिरिगुहाम्
गिरि [m]
गिरिगुहाम्
गुहा [f]
इव
इव [ind]
तत्र भक्षान्नपानैस्ते समुपेताः सुखोषिताः । सुखप्रबुद्धा राजानमुपतस्थुर्युधिष्ठिरम् ॥
English Translation
Feasting on the dishes and drinks, the princess passed the night in merriment. Awaking in the morning with delighted hearts, they approached the presence of the king Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
भक्षान्नपानैस्ते
भक्ष [m]
भक्षान्नपानैस्ते
अन्न [n]
भक्षान्नपानैस्ते
पान [n]
भक्षान्नपानैस्ते
तद् [pron]
समुपेताः
समुपे [2. P.]
सुखोषिताः
सुख [n]
सुखोषिताः
वस् [2. P.]
सुखप्रबुद्धा
सुख [n]
सुखप्रबुद्धा
प्रबुध् [4. P.]
राजानम्
राजन् [m]
उपतस्थुर्
उपस्था [1. Ā.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]