Ādiparva Adhyāya 167
आदिपर्व • अध्यायः 167
Ādiparva Adhyāya 167 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 1.167.1–22
•
250 Lexicon Terms
ततो दृष्ट्वाश्रमपदं रहितं तैः सुतैर्मुनिः । निर्जगाम सुदुःखार्तः पुनरेवाश्रमात्ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दृष्ट्वाश्रमपदं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वाश्रमपदं
आश्रम [mn]
दृष्ट्वाश्रमपदं
पद [mn]
रहितं
रहित [adj]
तैः
तद् [pron]
सुतैर्
सुत [m]
मुनिः
मुनि [m]
निर्जगाम
निर्गम् [6. P.]
सुदुःखार्तः
सु [ind]
सुदुःखार्तः
दुःख [n]
सुदुःखार्तः
आर्त [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवाश्रमात्
एव [ind]
एवाश्रमात्
आश्रम [mn]
ततः
ततस् [ind]
सोऽपश्यत्सरितं पूर्णां प्रावृट्काले नवाम्भसा । वृक्षान्बहुविधान्पार्थ वहन्तीं तीरजान्बहून् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽपश्यत्
पश् [4. Ā.]
सरितं
सरित् [f]
पूर्णां
पृ [9. Ā.]
प्रावृट्काले
प्रावृष् [f]
प्रावृट्काले
काल [m]
नवाम्भसा
नव [adj]
नवाम्भसा
अम्भस् [n]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
बहुविधान्
बहुविध [adj]
पार्थ
पार्थ [m]
वहन्तीं
वह् [2. P.]
तीरजान्
तीरज [m]
बहून्
बहु [adj]
अथ चिन्तां समापेदे पुनः पौरवनन्दन । अम्भस्यस्या निमज्जेयमिति दुःखसमन्वितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
चिन्तां
चिन्ता [f]
समापेदे
समापद् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पौरवनन्दन
पौरव [m]
पौरवनन्दन
नन्दन [m]
अम्भस्यस्या
अम्भस् [n]
अम्भस्यस्या
इदम् [pron]
निमज्जेयम्
निमज्ज् [1. Ā.]
इति
इति [ind]
दुःखसमन्वितः
दुःख [n]
दुःखसमन्वितः
समन्वित [adj]
ततः पाशैस्तदात्मानं गाढं बद्ध्वा महामुनिः । तस्या जले महानद्या निममज्ज सुदुःखितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पाशैस्तदात्मानं
पाश [m]
पाशैस्तदात्मानं
तद् [pron]
पाशैस्तदात्मानं
आत्मन् [m]
गाढं
गाढम् [ind]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
तस्या
तद् [pron]
जले
जल [n]
महानद्या
महानदी [f]
निममज्ज
निमज्ज् [1. Ā.]
सुदुःखितः
सु [ind]
सुदुःखितः
दुःखित [adj]
अथ छित्त्वा नदी पाशांस्तस्यारिबलमर्दन । समस्थं तमृषिं कृत्वा विपाशं समवासृजत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
छित्त्वा
छिद् [1. P.]
नदी
नदी [f]
पाशांस्तस्यारिबलमर्दन
पाश [m]
पाशांस्तस्यारिबलमर्दन
तद् [pron]
पाशांस्तस्यारिबलमर्दन
अरि [m]
पाशांस्तस्यारिबलमर्दन
बल [mn]
पाशांस्तस्यारिबलमर्दन
मर्दन [adj]
समस्थं
समस्थ [adj]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
विपाशं
विपाश [adj]
समवासृजत्
समवसृज् [6. P.]
उत्ततार ततः पाशैर्विमुक्तः स महानृषिः । विपाशेति च नामास्या नद्याश्चक्रे महानृषिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्ततार
उत्तृ [6. P.]
ततः
ततस् [ind]
पाशैर्
पाश [m]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
विपाशेति
विपाशा [f]
विपाशेति
इति [ind]
च
च [ind]
नामास्या
नामन् [n]
नामास्या
इदम् [pron]
नद्याश्चक्रे
नदी [f]
नद्याश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
शोके बुद्धिं ततश्चक्रे न चैकत्र व्यतिष्ठत । सोऽगच्छत्पर्वतांश्चैव सरितश्च सरांसि च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोके
शोक [m]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
ततश्चक्रे
ततस् [ind]
ततश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
चैकत्र
च [ind]
चैकत्र
एकत्र [ind]
व्यतिष्ठत
विष्ठा [1. Ā.]
पार्थिवान्
पार्थिव [adj]
अपि
अपि [ind]
चोद्देशान्
च [ind]
चोद्देशान्
उद्देश [m]
सरितश्च
सरित् [f]
सरितश्च
च [ind]
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
ततः स पुनरेवर्षिर्नदीं हैमवतीं तदा । चण्डग्राहवतीं दृष्ट्वा तस्याः स्रोतस्यवापतत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवर्षिर्
एव [ind]
एवर्षिर्
ऋषि [m]
नदीं
नदी [f]
हैमवतीं
हैमवती [f]
तदा
तदा [ind]
चण्डग्राहवतीं
चण्ड [adj]
चण्डग्राहवतीं
ग्राहवत् [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तस्याः
तद् [pron]
स्रोतस्यवापतत्
स्रोतस् [n]
स्रोतस्यवापतत्
अवपत् [1. P.]
सा तमग्निसमं विप्रमनुचिन्त्य सरिद्वरा । शतधा विद्रुता यस्माच्छतद्रुरिति विश्रुता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
अग्निसमं
अग्नि [m]
अग्निसमं
सम [pron]
विप्रम्
विप्र [m]
अनुचिन्त्य
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
सरिद्वरा
सरित् [f]
सरिद्वरा
वर [adj]
शतधा
शतधा [ind]
विद्रुता
विद्रु [1. Ā.]
यस्माच्छतद्रुर्
यस्मात् [ind]
यस्माच्छतद्रुर्
शतद्रु [f]
इति
इति [ind]
विश्रुता
विश्रु [5. Ā.]
ततः स्थलगतं दृष्ट्वा तत्राप्यात्मानमात्मना । मर्तुं न शक्यमित्युक्त्वा पुनरेवाश्रमं ययौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स्थलगतं
स्थल [n]
स्थलगतं
गम् [6. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तत्राप्यात्मानम्
तत्र [ind]
तत्राप्यात्मानम्
अपि [ind]
तत्राप्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
मर्तुं
मृ [4. Ā.]
न
न [ind]
शक्यम्
शक्य [adj]
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवाश्रमं
एव [ind]
एवाश्रमं
आश्रम [mn]
ययौ
या [2. Ā.]
वध्वादृश्यन्त्यानुगत आश्रमाभिमुखो व्रजन् । अथ शुश्राव संगत्या वेदाध्ययननिःस्वनम् । पृष्ठतः परिपूर्णार्थैः षड्भिरङ्गैरलंकृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वध्वादृश्यन्त्यानुगत
वधू [f]
वध्वादृश्यन्त्यानुगत
अदृश्यन्ती [f]
वध्वादृश्यन्त्यानुगत
अनुगम् [1. Ā.]
आश्रमाभिमुखो
आश्रम [mn]
आश्रमाभिमुखो
अभिमुख [adj]
व्रजन्
व्रज् [1. Ā.]
अथ
अथ [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
संगत्या
संगति [f]
वेदाध्ययननिःस्वनम्
वेद [m]
वेदाध्ययननिःस्वनम्
अध्ययन [n]
वेदाध्ययननिःस्वनम्
निःस्वन [m]
पृष्ठतः
पृष्ठतस् [ind]
परिपूर्णार्थैः
परिपृ [9. P.]
परिपूर्णार्थैः
अर्थ [mn]
षड्भिर्
षष् [adj]
अङ्गैर्
अङ्ग [n]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
अनुव्रजति को न्वेष मामित्येव च सोऽब्रवीत् । अहं त्वदृश्यती नाम्ना तं स्नुषा प्रत्यभाषत । शक्तेर्भार्या महाभाग तपोयुक्ता तपस्विनी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुव्रजति
अनुव्रज् [1. Ā.]
को
क [pron]
न्वेष
नु [ind]
न्वेष
एतद् [pron]
माम्
मद् [pron]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
च
च [ind]
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अहं
मद् [pron]
त्वदृश्यती
तु [ind]
त्वदृश्यती
अदृश्यती [f]
नाम्ना
नामन् [n]
तं
तद् [pron]
स्नुषा
स्नुषा [f]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
शक्तेर्
शक्ति [m]
भार्या
भार्या [f]
महाभाग
महाभाग [adj]
तपोयुक्ता
तपस् [n]
तपोयुक्ता
युज् [6. Ā.]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
पुत्रि कस्यैष साङ्गस्य वेदस्याध्ययनस्वनः । पुरा साङ्गस्य वेदस्य शक्तेरिव मया श्रुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रि
पुत्री [f]
कस्यैष
क [pron]
कस्यैष
एतद् [pron]
साङ्गस्य
स [ind]
साङ्गस्य
अङ्ग [n]
वेदस्याध्ययनस्वनः
वेद [m]
वेदस्याध्ययनस्वनः
अध्ययन [n]
वेदस्याध्ययनस्वनः
स्वन [m]
पुरा
पुरा [ind]
साङ्गस्य
साङ्ग [adj]
वेदस्य
वेद [m]
शक्तेर्
शक्ति [m]
इव
इव [ind]
मया
मद् [pron]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
अयं कुक्षौ समुत्पन्नः शक्तेर्गर्भः सुतस्य ते । समा द्वादश तस्येह वेदानभ्यसतो मुने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
कुक्षौ
कुक्षि [mf]
समुत्पन्नः
समुत्पद् [4. P.]
शक्तेर्
शक्ति [m]
गर्भः
गर्भ [m]
सुतस्य
सुत [m]
ते
त्वद् [pron]
समा
समा [f]
द्वादश
द्वादशन् [adj]
तस्येह
तद् [pron]
तस्येह
इह [ind]
वेदान्
वेद [m]
अभ्यसतो
अभ्यस् [1. Ā.]
मुने
मुनि [m]
एवमुक्तस्ततो हृष्टो वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः । अस्ति संतानमित्युक्त्वा मृत्योः पार्थ न्यवर्तत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तेनर्षिर्
तद् [pron]
तेनर्षिर्
ऋषि [m]
वसिष्ठः
वसिष्ठ [m]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
अस्ति
अस् [2. P.]
संतानम्
संतान [mn]
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
मृत्योः
मृत्यु [m]
पार्थ
पार्थ [m]
न्यवर्तत
निवृत् [1. Ā.]
ततः प्रतिनिवृत्तः स तया वध्वा सहानघ । कल्माषपादमासीनं ददर्श विजने वने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रतिनिवृत्तः
प्रतिनिवृत् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
तया
तद् [pron]
वध्वा
वधू [f]
सहानघ
सह [ind]
सहानघ
अनघ [adj]
कल्माषपादम्
कल्माषपाद [m]
आसीनं
आस् [4. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
विजने
विजन [adj]
वने
वन [n]
स तु दृष्ट्वैव तं राजा क्रुद्ध उत्थाय भारत । आविष्टो रक्षसोग्रेण इयेषात्तुं ततः स्म तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वैव
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैव
एव [ind]
तं
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
क्रुद्ध
क्रुध् [4. Ā.]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
आविष्टो
आविश् [6. Ā.]
रक्षसोग्रेण
रक्षस् [n]
रक्षसोग्रेण
उग्र [adj]
इयेषात्तुं
इष् [1. P.]
इयेषात्तुं
अद् [2. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
स्म
स्म [ind]
तम्
तद् [pron]
अदृश्यन्ती तु तं दृष्ट्वा क्रूरकर्माणमग्रतः । भयसंविग्नया वाचा वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदृश्यन्ती
अदृश्यन्ती [f]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
क्रूरकर्माणम्
क्रूर [adj]
क्रूरकर्माणम्
कर्मन् [n]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
भयसंविग्नया
भय [n]
भयसंविग्नया
संविज् [6. Ā.]
वाचा
वाच् [f]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
असौ मृत्युरिवोग्रेण दण्डेन भगवन्नितः । प्रगृहीतेन काष्ठेन राक्षसोऽभ्येति भीषणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असौ
अदस् [pron]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
इवोग्रेण
इव [ind]
इवोग्रेण
उग्र [adj]
दण्डेन
दण्ड [mn]
भगवन्न्
भगवत् [adj]
इतः
इतस् [ind]
प्रगृहीतेन
प्रग्रह् [9. Ā.]
काष्ठेन
काष्ठ [n]
राक्षसो
राक्षस [m]
ऽभ्येति
अभी [4. Ā.]
भीषणः
भीषण [adj]
तं निवारयितुं शक्तो नान्योऽस्ति भुवि कश्चन । त्वदृतेऽद्य महाभाग सर्ववेदविदां वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
निवारयितुं
निवारय् [10. Ā.]
शक्तो
शक् [4. P.]
नान्यो
न [ind]
नान्यो
अन्य [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
भुवि
भू [f]
कश्चन
कश्चन [pron]
त्वद्
त्वद् [pron]
ऋते
ऋते [ind]
ऽद्य
अद्य [ind]
महाभाग
महाभाग [adj]
सर्ववेदविदां
सर्व [pron]
सर्ववेदविदां
वेद [m]
सर्ववेदविदां
विद् [adj]
वर
वर [adj]
त्राहि मां भगवन्पापादस्माद्दारुणदर्शनात् । रक्षो अत्तुमिह ह्यावां नूनमेतच्चिकीर्षति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्राहि
त्रा [2. Ā.]
मां
मद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
पापाद्
पाप [adj]
अस्माद्
इदम् [pron]
दारुणदर्शनात्
दारुण [adj]
दारुणदर्शनात्
दर्शन [n]
रक्षो
रक्षस् [n]
ऽत्तुम्
अद् [2. Ā.]
इह
इह [ind]
ह्यावां
हि [ind]
ह्यावां
मद् [pron]
नूनम्
नूनम् [ind]
एतच्चिकीर्षति
एतद् [pron]
एतच्चिकीर्षति
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]