Ādiparva Adhyāya 162
आदिपर्व • अध्यायः 162
Ādiparva Adhyāya 162 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 1.162.1–19
•
250 Lexicon Terms
एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं जगामोर्ध्वमनिन्दिता । स तु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततस्तूर्णं
ततस् [ind]
ततस्तूर्णं
तूर्णम् [ind]
जगामोर्ध्वम्
गम् [6. Ā.]
जगामोर्ध्वम्
ऊर्ध्वम् [ind]
अनिन्दिता
अनिन्दित [adj]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
भूमौ
भूमि [f]
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
अमात्यः सानुयात्रस्तु तं ददर्श महावने । क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमात्यः
अमात्य [m]
सानुयात्रस्तु
स [ind]
सानुयात्रस्तु
अनुयात्र [fn]
सानुयात्रस्तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
क्षितौ
क्षिति [f]
निपतितं
निपत् [1. Ā.]
काले
काल [m]
शक्रध्वजम्
शक्र [m]
शक्रध्वजम्
ध्वज [mn]
इवोच्छ्रितम्
इव [ind]
इवोच्छ्रितम्
उच्छ्रि [1. Ā.]
तं हि दृष्ट्वा महेष्वासं निरश्वं पतितं क्षितौ । बभूव सोऽस्य सचिवः संप्रदीप्त इवाग्निना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
हि
हि [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
महेष्वासं
महत् [adj]
महेष्वासं
इष्वास [m]
निरश्वं
निरश्व [adj]
पतितं
पत् [1. Ā.]
क्षितौ
क्षिति [f]
बभूव
भू [1. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽस्य
इदम् [pron]
सचिवः
सचिव [m]
संप्रदीप्त
संप्रदीप् [4. Ā.]
इवाग्निना
इव [ind]
इवाग्निना
अग्नि [m]
त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसंभ्रमः । तं समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वरया
त्वरा [f]
चोपसंगम्य
च [ind]
चोपसंगम्य
उपसंगम् [1. P.]
स्नेहाद्
स्नेह [mn]
आगतसंभ्रमः
आगम् [6. P.]
आगतसंभ्रमः
सम्भ्रम [m]
अथ
अथ [ind]
तस्याम्
तद् [pron]
अदृश्यायां
अदृश्य [adj]
नृपतिः
नृपति [m]
काममोहितः
काम [m]
काममोहितः
मोहय् [10. Ā.]
भूतलाद्भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम् । प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या दमेन च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतलाद्
भू [f]
भूतलाद्
तल [mn]
भूमिपालेशं
भूमिपाल [m]
भूमिपालेशं
ईश [m]
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
पतितं
पत् [1. Ā.]
सुतम्
सुत [m]
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
वयसा
वयस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वृद्धः
वृद्ध [adj]
कीर्त्या
कीर्ति [f]
दमेन
दम [m]
च
च [ind]
अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वरः । उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम् । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्रं चास्तु तवानघ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमात्यस्तं
अमात्य [m]
अमात्यस्तं
तद् [pron]
समुत्थाप्य
समुत्थापय् [10. P.]
बभूव
भू [1. Ā.]
विगतज्वरः
विगम् [6. P.]
विगतज्वरः
ज्वर [m]
उवाच
वच् [2. P.]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
कल्याण्या
कल्याण [adj]
वाचा
वाच् [f]
मधुरयोत्थितम्
मधुर [adj]
मधुरयोत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
मा
मा [ind]
भैर्
भी [1. Ā.]
मनुजशार्दूल
मनुज [m]
मनुजशार्दूल
शार्दूल [m]
भद्रं
भद्र [n]
चास्तु
च [ind]
चास्तु
अस् [2. P.]
तवानघ
त्वद् [pron]
तवानघ
अनघ [adj]
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास तं नृपम् । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं
परिश्रम् [4. P.]
तर्कयामास
तर्कय् [Denom. Ā.]
तं
तद् [pron]
नृपम्
नृप [m]
पतितं
पत् [1. Ā.]
पातनं
पातन [mfn]
संख्ये
संख्य [n]
शात्रवाणां
शात्रव [m]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
वारिणाथ सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् । अस्पृशन्मुकुटं राज्ञः पुण्डरीकसुगन्धिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वारिणाथ
वारि [n]
वारिणाथ
अथ [ind]
सुशीतेन
सुशीत [adj]
शिरस्तस्याभ्यषेचयत्
शिरस् [n]
शिरस्तस्याभ्यषेचयत्
तद् [pron]
शिरस्तस्याभ्यषेचयत्
अभिषेचय् [10. Ā.]
अस्पृशन्
स्पृश् [6. Ā.]
मुकुटं
मुकुट [mn]
राज्ञः
राजन् [m]
पुण्डरीकसुगन्धिना
पुण्डरीक [n]
पुण्डरीकसुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्बलं बलवान्नृपः । सर्वं विसर्जयामास तमेकं सचिवं विना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रत्यागतप्राणस्तद्
प्रत्यागम् [1. P.]
प्रत्यागतप्राणस्तद्
प्राण [m]
प्रत्यागतप्राणस्तद्
तद् [pron]
बलं
बल [mn]
बलवान्
बलवत् [adj]
नृपः
नृप [m]
सर्वं
सर्व [pron]
विसर्जयामास
विसर्जय् [10. Ā.]
तम्
तद् [pron]
एकं
एक [pron]
सचिवं
सचिव [m]
विना
विना [ind]
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्बलम् । स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्पुनरुपाविशत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्याज्ञया
ततस् [ind]
ततस्तस्याज्ञया
तद् [pron]
ततस्तस्याज्ञया
आज्ञा [f]
राज्ञो
राजन् [m]
विप्रतस्थे
विप्रस्था [1. Ā.]
महद्
महत् [adj]
बलम्
बल [mn]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
गिरिप्रस्थे
गिरि [m]
गिरिप्रस्थे
प्रस्थ [mn]
तस्मिन्
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
उपाविशत्
उपविश् [6. P.]
ततस्तस्मिन्गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताञ्जलिः । आरिराधयिषुः सूर्यं तस्थावूर्ध्वभुजः क्षितौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्मिन्
ततस् [ind]
ततस्तस्मिन्
तद् [pron]
गिरिवरे
गिरि [m]
गिरिवरे
वर [adj]
शुचिर्
शुचि [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
आरिराधयिषुः
आरिराधयिषु [adj]
सूर्यं
सूर्य [m]
तस्थावूर्ध्वभुजः
स्था [1. Ā.]
तस्थावूर्ध्वभुजः
ऊर्ध्व [adj]
तस्थावूर्ध्वभुजः
भुज [m]
क्षितौ
क्षिति [f]
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् । पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृपः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगाम
गम् [6. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
ऋषिसत्तमम्
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमम्
सत्तम [adj]
पुरोहितम्
पुरोहित [m]
अमित्रघ्नस्तदा
अमित्र [mf]
अमित्रघ्नस्तदा
घ्न [adj]
अमित्रघ्नस्तदा
तदा [ind]
संवरणो
संवरण [m]
नृपः
नृप [m]
नक्तंदिनमथैकस्थे स्थिते तस्मिञ्जनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमेऽहनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नक्तंदिनम्
नक्तंदिन [n]
अथैकस्थे
अथ [ind]
अथैकस्थे
एकस्थ [adj]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
तस्मिञ्
तद् [pron]
जनाधिपे
जनाधिप [m]
अथाजगाम
अथ [ind]
अथाजगाम
आगम् [6. P.]
विप्रर्षिस्तदा
विप्रर्षि [m]
विप्रर्षिस्तदा
तदा [ind]
द्वादशमे
द्वादशम [adj]
ऽहनि
अहर् [n]
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् । दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विदित्वैव
विद् [6. Ā.]
विदित्वैव
एव [ind]
नृपतिं
नृपति [m]
तपत्या
तपती [f]
हृतमानसम्
हृ [2. P.]
हृतमानसम्
मानस [n]
दिव्येन
दिव्य [adj]
विधिना
विधि [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
भावितात्मा
भावितात्मन् [adj]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
तथा तु नियतात्मानं स तं नृपतिसत्तमम् । आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जित्वा
जि [9. P.]
विसर्जयामास
विसर्जय् [10. Ā.]
जीवन्तं
जीव् [1. Ā.]
नृपसत्तमम्
नृप [m]
नृपसत्तमम्
सत्तम [adj]
आबभाषे
आभाष् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
तस्यैवार्थचिकीर्षया
तद् [pron]
तस्यैवार्थचिकीर्षया
एव [ind]
तस्यैवार्थचिकीर्षया
अर्थ [mn]
तस्यैवार्थचिकीर्षया
चिकीर्षा [f]
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषिः । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्टुं भास्करं भास्करद्युतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमात्यो
अमात्य [m]
मनुजेन्द्रस्य
मनुज [m]
मनुजेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
बाल
बाल [m]
एव
एव [ind]
यशस्विनः
यशस्विन् [adj]
ऊर्ध्वम्
ऊर्ध्वम् [ind]
आचक्रमे
आक्रम् [6. P.]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
भास्करं
भास्कर [m]
भास्करद्युतिः
भास्कर [adj]
भास्करद्युतिः
द्युति [f]
सहस्रांशुं ततो विप्रः कृताञ्जलिरुपस्थितः । वसिष्ठोऽहमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रांशुं
सहस्रांशु [m]
ततो
ततस् [ind]
विप्रः
विप्र [m]
कृताञ्जलिर्
कृताञ्जलि [adj]
उपस्थितः
उपस्था [1. Ā.]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
ऽहम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
प्रीत्या
प्रीति [f]
स
तद् [pron]
चात्मानं
च [ind]
चात्मानं
आत्मन् [m]
न्यवेदयत्
निवेदय् [10. Ā.]
तमुवाच महातेजा विवस्वान्मुनिसत्तमम् । महर्षे स्वागतं तेऽस्तु कथयस्व यथेच्छसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
विवस्वान्
विवस्वन्त् [m]
मुनिसत्तमम्
मुनि [m]
मुनिसत्तमम्
सत्तम [adj]
महर्षे
महत् [adj]
महर्षे
ऋषि [m]
स्वागतं
स्वागत [n]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
कथयस्व
कथय् [10. Ā.]
यथेच्छसि
यथा [ind]
यथेच्छसि
इष् [1. P.]