Ādiparva Adhyāya 137
आदिपर्व • अध्यायः 137
Ādiparva Adhyāya 137 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 1.137.1–24
•
250 Lexicon Terms
अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः । तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
रात्र्यां
रात्रि [f]
व्यतीतायाम्
व्यती [2. P.]
अशेषो
अशेष [adj]
नागरो
नागर [adj]
जनः
जन [m]
तत्राजगाम
तत्र [ind]
तत्राजगाम
आगम् [6. P.]
त्वरितो
त्वरित [adj]
दिदृक्षुः
दिदृक्षु [adj]
पाण्डुनन्दनान्
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनान्
नन्दन [m]
निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः । जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्वापयन्तो
निर्वापय् [10. P.]
ज्वलनं
ज्वलन [m]
ते
तद् [pron]
जना
जन [m]
ददृशुस्ततः
दृश् [6. P.]
ददृशुस्ततः
ततस् [ind]
जातुषं
जातुष [adj]
तद्
तद् [pron]
गृहं
गृह [mn]
दग्धम्
दह् [2. P.]
अमात्यं
अमात्य [m]
च
च [ind]
पुरोचनम्
पुरोचन [m]
नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा । पाण्डवानां विनाशाय इत्येवं चुक्रुषुर्जनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नूनं
नूनम् [ind]
दुर्योधनेनेदं
दुर्योधन [m]
दुर्योधनेनेदं
इदम् [pron]
विहितं
विधा [3. Ā.]
पापकर्मणा
पाप [adj]
पापकर्मणा
कर्मन् [n]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
विनाशाय
विनाश [m]
विहितं
विधा [3. Ā.]
क्रूरकर्मणा
क्रूर [adj]
क्रूरकर्मणा
कर्मन् [n]
विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः । दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येनं प्रतिषिद्धवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदिते
विद् [6. Ā.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
दग्धवान्
दह् [2. P.]
पाण्डुदायादान्
पाण्डु [m]
पाण्डुदायादान्
दायाद [m]
न
न [ind]
ह्येनं
हि [ind]
ह्येनं
एनद् [pron]
प्रतिषिद्धवान्
प्रतिषिध् [1. Ā.]
नूनं शांतनवो भीष्मो न धर्ममनुवर्तते । द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शांतनवो
शांतनव [m]
भीष्मो
भीष्म [m]
द्रोणश्च
द्रोण [m]
द्रोणश्च
च [ind]
विदुरश्चैव
विदुर [m]
विदुरश्चैव
च [ind]
विदुरश्चैव
एव [ind]
कृपश्चान्ये
कृप [mf]
कृपश्चान्ये
च [ind]
कृपश्चान्ये
अन्य [pron]
च
च [ind]
कौरवाः
कौरव [m]
ते वयं धृतराष्ट्रस्य प्रेषयामो दुरात्मनः । संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातेषु
जन् [4. P.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
कुमारेषु
कुमार [m]
महात्मसु
महात्मन् [adj]
संवृत्तस्ते
संवृत् [1. Ā.]
संवृत्तस्ते
त्वद् [pron]
परः
पर [pron]
कामः
काम [m]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
दग्धवान्
दह् [2. P.]
असि
अस् [2. P.]
ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् । निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
व्यपोहमानास्ते
व्यपोह् [1. Ā.]
व्यपोहमानास्ते
तद् [pron]
पाण्डवार्थे
पाण्डव [m]
पाण्डवार्थे
अर्थ [mn]
हुताशनम्
हुताशन [m]
निषादीं
निषादी [f]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
दग्धां
दह् [2. P.]
पञ्चपुत्राम्
पञ्चन् [adj]
पञ्चपुत्राम्
पुत्र [m]
अनागसम्
अनागस् [adj]
खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् । पांसुभिः प्रत्यपिहितं पुरुषैस्तैरलक्षितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
खनकेन
खनक [m]
तु
तु [ind]
तेनैव
तद् [pron]
तेनैव
एव [ind]
वेश्म
वेश्मन् [n]
शोधयता
शोधय् [10. Ā.]
बिलम्
बिल [n]
पांसुभिः
पांसु [m]
प्रत्यपिहितं
प्रत्यपिधा [3. P.]
पुरुषैस्तैर्
पुरुष [m]
पुरुषैस्तैर्
तद् [pron]
अलक्षितम्
अलक्षित [adj]
ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्रस्य नागराः । पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
सर्वं
सर्व [pron]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पार्थिव
पार्थिव [m]
जातुषं
जातुष [adj]
तद्
तद् [pron]
गृहं
गृह [mn]
दग्धम्
दह् [2. P.]
अमात्यं
अमात्य [m]
च
च [ind]
पुरोचनम्
पुरोचन [m]
श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् । विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रस्तु
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रस्तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
विनाशं
विनाश [m]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
विललाप
विलप् [4. P.]
सुदुःखितः
सु [ind]
सुदुःखितः
दुःखित [adj]
अद्य पाण्डुर्मृतो राजा भ्राता मम सुदुर्लभः । तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
मृतो
मृ [4. Ā.]
राजा
राजन् [m]
भ्राता
भ्रातृ [m]
मम
मद् [pron]
सुदुर्लभः
सु [ind]
सुदुर्लभः
दुर्लभ [adj]
तेषु
तद् [pron]
वीरेषु
वीर [m]
दग्धेषु
दह् [2. P.]
मात्रा
मातृ [f]
सह
सह [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् । सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तिराजसुतां च ताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छन्तु
गम् [6. Ā.]
पुरुषाः
पुरुष [m]
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
नगरं
नगर [mn]
वारणावतम्
वारणावत [n]
सत्कारयन्तु
सत्कारय् [10. P.]
तान्
तद् [pron]
वीरान्
वीर [m]
कुन्तिराजसुतां
कुन्ति [m]
कुन्तिराजसुतां
राजन् [m]
कुन्तिराजसुतां
सुत [m]
च
च [ind]
ताम्
तद् [pron]
कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च महान्ति च । ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदोऽर्चन्तु तानपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाहनानि
वाहन [n]
च
च [ind]
मुख्यानि
मुख्य [adj]
शस्त्राणि
शस्त्र [n]
कवचानि
कवच [mn]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
तत्र
तत्र [ind]
मृतास्तेषां
मृ [4. Ā.]
मृतास्तेषां
तद् [pron]
सुहृदो
सुहृद् [m]
ऽर्चन्तु
अर्च् [1. Ā.]
तान्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
एवंगते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् । पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंगते
एवंगत [adj]
मया
मद् [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
यद्
यद् [pron]
यत्
यद् [pron]
कारयितुं
कारय् [10. Ā.]
हितम्
हित [adj]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
च
च [ind]
कुन्त्याश्च
कुन्ती [f]
कुन्त्याश्च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
धनैः
धन [n]
एवमुक्त्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः । उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततश्चक्रे
ततस् [ind]
ततश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
ज्ञातिभिः
ज्ञाति [m]
परिवारितः
परिवारय् [10. Ā.]
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
ऽम्बिकासुतः
अम्बिका [f]
ऽम्बिकासुतः
सुत [m]
चुक्रुशुः कौरवाः सर्वे भृशं शोकपरायणाः । विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चुक्रुशुः
क्रुश् [4. P.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
भीष्मः
भीष्म [m]
शांतनवस्तथा
शांतनव [m]
शांतनवस्तथा
तथा [ind]
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे
विदुर [m]
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे
तु [ind]
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे
अल्पशस् [ind]
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
शोकं
शोक [m]
वेद
विद् [6. Ā.]
परं
पर [pron]
हि
हि [ind]
सः
तद् [pron]
पाण्डवाश्चापि निर्गत्य नगराद्वारणावतात् । जवेन प्रययू राजन्दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रकृतयो
प्रकृति [f]
नगराद्
नगर [mn]
वारणावतात्
वारणावत [n]
जवेन
जव [m]
प्रययू
प्रया [2. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
आश्रिताः
आश्रि [1. Ā.]
विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः । यतमाना वनं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
निशि
निश् [f]
पन्थानं
पथिन् [m]
नक्षत्रैर्
नक्षत्र [mn]
दक्षिणामुखाः
दक्षिणामुख [adj]
यतमाना
यत् [1. P.]
वनं
वन [n]
राजन्
राजन् [m]
गहनं
गहन [adj]
प्रतिपेदिरे
प्रतिपद् [4. P.]
ततः श्रान्ताः पिपासार्ता निद्रान्धाः पाण्डुनन्दनाः । पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
श्रान्ताः
श्रम् [1. Ā.]
पिपासार्ता
पिपासा [f]
पिपासार्ता
आर्त [adj]
निद्रान्धाः
निद्रा [f]
निद्रान्धाः
अन्ध [adj]
पाण्डुनन्दनाः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनाः
नन्दन [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
महावीर्यं
महत् [adj]
महावीर्यं
वीर्य [n]
भीमसेनम्
भीमसेन [m]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने । दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैव न शक्नुमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतः
इतस् [ind]
कष्टतरं
कष्टतर [adj]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
यद्
यत् [ind]
वयं
मद् [pron]
गहने
गहन [adj]
वने
वन [n]
दिशश्च
दिश् [f]
दिशश्च
च [ind]
न
न [ind]
प्रजानीमो
प्रज्ञा [9. Ā.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
न
न [ind]
शक्नुमः
शक् [4. P.]
तं च पापं न जानीमो यदि दग्धः पुरोचनः । कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
पापं
पाप [adj]
न
न [ind]
जानीमो
ज्ञा [4. Ā.]
यदि
यदि [ind]
दग्धः
दह् [2. P.]
पुरोचनः
पुरोचन [m]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
विप्रमुच्येम
विप्रमुच् [6. Ā.]
भयाद्
भय [n]
अस्माद्
इदम् [pron]
अलक्षिताः
अलक्षित [adj]
पुनरस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत । त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुनर्
पुनर् [ind]
अस्मान्
मद् [pron]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
व्रज
व्रज् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
नो
मद् [pron]
बलवान्
बलवत् [adj]
एको
एक [pron]
यथा
यथा [ind]
सततगस्तथा
सतत [adj]
सततगस्तथा
ग [adj]
सततगस्तथा
तथा [ind]
इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः । आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु महाबलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत
ततस् [ind]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
कौन्तेयो
कौन्तेय [m]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
आदाय
आदा [4. Ā.]
कुन्तीं
कुन्ती [f]
भ्रातॄंश्च
भ्रातृ [m]
भ्रातॄंश्च
च [ind]
जगामाशु
गम् [6. Ā.]
जगामाशु
आशु [adj]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]