Canonical Ref: KS 8.74
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोरुल्लसत्प्रतिकृतिप्रसन्नयोः । रोहतीव तव गण्डलेखयोश्चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि चन्द्रिका ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
पाकेति । हे चन्द्रबिम्बनिहिताक्षि हे चन्द्रविनिहितेक्षणे । पाकभिन्नः पाकविकसितो यः शरकाण्डस्तद्वद्गौरयोः सितयोः । `अवदातः सितौ गौरः` इत्यमरः । उल्लसन् प्रकृतिकजः प्रसादः स्वभावजः प्रसादः (प्रसन्नता) ययोरतयोः सपदि रोहतीव आरोहणं करोतीवेत्युत्प्रेक्षा । प्रोज्ज्वलयोस्तव गण्डलेखयोश्चन्द्रिका रोहतीव । गण्डस्थलप्रतिबिम्बसंक्रमणमूर्छिता चन्द्रिका तयोरेव प्ररुढेति प्रतीयत इत्यर्थः
अन्वयः:
हे चन्द्रबिन्बनिहिताक्षि ! पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोः उल्लसत्प्रकृतिजप्रसादयोः तव गण्डलेखयोः चन्द्रिका उपरि रोहति इव ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर्
Lemma: पाक
POS: m
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर्
Lemma: भिद्
POS: 6. P.
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर्
Lemma: शर
POS: m
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर्
Lemma: काण्ड
POS: mn
पाकभिन्नशरकाण्डगौरयोर्
Lemma: गौर
POS: adj
उल्लसत्प्रतिकृतिप्रसन्नयोः
Lemma: उल्लस्
POS: 1. P.
उल्लसत्प्रतिकृतिप्रसन्नयोः
Lemma: प्रतिकृति
POS: f
उल्लसत्प्रतिकृतिप्रसन्नयोः
Lemma: प्रसद्
POS: 1. Ā.
रोहतीव
Lemma: रुह्
POS: 6. Ā. • Verb: रोहति
रोहतीव
Lemma: इव
POS: ind
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
गण्डलेखयोश्
Lemma: गण्ड
POS: mn
गण्डलेखयोश्
Lemma: लेखा
POS: f
चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि
Lemma: चन्द्र
POS: m
चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि
Lemma: बिम्ब
POS: mn
चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि
Lemma: निधा
POS: 3. Ā.
चन्द्रबिम्बनिहिताक्ष्णि
Lemma: अक्षि
POS: n
चन्द्रिका
Lemma: चन्द्रिका
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.74. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.