Canonical Ref: KS 8.28
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
इत्यभौममनुभूय शङ्करः पार्थिवं च दयितासखः सुखम् । लोहितायति कदाचिदातपे गन्धमादनगिरिं व्यगाहत ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
इतीति । इतीत्थं शंकरो वनितासखः सन् भूमौ भवं भौमम् न भौममभौमं दिव्यं, पृथिव्यां भवं पार्थिवं च सुखमनुभूय कदाचिदातपे लोहितायति लोहितवर्णे भवति । अस्तंगते सवितरीत्यर्थः । `लोहितादिडाज्भ्यः क्यष्` (पा.3|1|13) इति क्यष्प्रत्ययः । गन्धमादनगिरिं व्यगाहत । पर्वतमुद्दिश्य इत्यर्थः । उद्देशक्रियां प्रति गिरेः कर्मत्वम् । यथाह भाष्यकारः
अन्वयः:
इति शङ्करः वनितासखः (सन्) अभौमं पार्थिवं च सुखम् अनुभूय कदाचित् आतपे लोहितायति (सति) गन्धमादनवनं व्यगाहत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
इत्य्
Lemma: इति
POS: ind
अभौमम्
Lemma: अभौम
POS: adj
अनुभूय
Lemma: अनुभू
POS: 1. Ā.
शङ्करः
Lemma: शंकर
POS: m
पार्थिवं
Lemma: पार्थिव
POS: adj
च
Lemma: च
POS: ind
दयितासखः
Lemma: दयिता
POS: f
दयितासखः
Lemma: सख
POS: m
सुखम्
Lemma: सुख
POS: n
लोहितायति
Lemma: लोहिताय्
POS: Denom. P.
कदाचिद्
Lemma: कदाचिद्
POS: ind
आतपे
Lemma: आतप
POS: m
गन्धमादनगिरिं
Lemma: गन्धमादन
POS: m
गन्धमादनगिरिं
Lemma: गिरि
POS: m
व्यगाहत
Lemma: विगाह्
POS: 1. P. • Verb: व्यगाहत
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.28. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.