Canonical Ref: KS 7.65
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
स्थाने तपो दुश्चरमेतदर्थमपर्णया पेलवयापि तप्तम् । या दास्यमप्यस्य लभेत नारी सा स्यात्कृतार्था किमुताङ्कशय्याम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
स्थान इति । पेलवया कोमलयाप्यपर्णया पार्वत्या तस्मै शिवायैतदर्थम् । `अर्थेन सह नित्यसमासः सर्वलिङ्गता च` इति विशेष्यनिघ्नत्वम् । दुश्चरं तपस्तप्तं स्थाने युक्तम् । कुतः ? या नार्यस्येश्वरस्य दास्यं दासीत्वमपि लभेत, सा कृतार्था स्यात् । या अङ्क एव शय्या तामङ्कशय्यां लभेत सा किमुत । कृतार्थेति किमु वक्तव्यमित्यर्थः ?
अन्वयः:
पेलवया अपि अपर्णया एतदर्थं दुश्चरं तपःस्थाने । या नारी अस्य दास्यम् अपि लभेत, सा कृताऽर्था स्यात् या अङ्कशय्यां लभेत सा किमुत ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स्थाने
Lemma: स्थान
POS: n
तपो
Lemma: तपस्
POS: n
दुश्चरम्
Lemma: दुश्चर
POS: adj
एतदर्थम्
Lemma: एतद्
POS: pron
एतदर्थम्
Lemma: अर्थ
POS: mn
अपर्णया
Lemma: अपर्णा
POS: f
पेलवयापि
Lemma: पेलव
POS: adj
पेलवयापि
Lemma: अपि
POS: ind
तप्तम्
Lemma: तप्
POS: 4. Ā.
या
Lemma: यद्
POS: pron
दास्यम्
Lemma: दास्य
POS: n
अप्य्
Lemma: अपि
POS: ind
अस्य
Lemma: इदम्
POS: pron
लभेत
Lemma: लभ्
POS: 1. P. • Verb: लभेत
नारी
Lemma: नारी
POS: f
सा
Lemma: तद्
POS: pron
स्यात्
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: स्यात्
कृतार्था
Lemma: कृतार्थ
POS: adj
किमुताङ्कशय्याम्
Lemma: किम्
POS: ind
किमुताङ्कशय्याम्
Lemma: उत
POS: ind
किमुताङ्कशय्याम्
Lemma: अङ्क
POS: mn
किमुताङ्कशय्याम्
Lemma: शय्या
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.65. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.