Canonical Ref: KS 7.38
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तं मातरो देवमनुव्रजन्त्यः स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः । मुखैः प्रभामण्डलरेणुगौरैः पद्माकरं चक्रुरिवान्तरीक्षम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तमिति । तं देवमनुव्रजन्त्योऽनुगच्छन्त्थः स्ववाहनानां क्षोभेण प्रकम्पेण चलावतंसाश्चलकुण्डला मातरः सप्तमातृकाः प्रभामण्डलान्येण रेणवः परागास्तैर्गौरैररुणैः । `गौरोऽरुणे सिते पीते` इति यादवः । मुखैरन्तरिक्षमाकाशं पद्माकरमिव चक्रुः
अन्वयः:
तम् अनुव्रजन्त्यः स्ववाहनक्षोभचलाऽवतंसाः मातरः प्रभामण्डलरेणुगौरैः मुखैः अन्तरिक्षं पद्माकरम् इव चक्रुः ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तं
Lemma: तद्
POS: pron
मातरो
Lemma: मातृ
POS: f
देवम्
Lemma: देव
POS: m
अनुव्रजन्त्यः
Lemma: अनुव्रज्
POS: 1. Ā.
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः
Lemma: स्व
POS: adj
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः
Lemma: वाहन
POS: n
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः
Lemma: क्षोभ
POS: m
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः
Lemma: चल
POS: adj
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः
Lemma: अवतंस
POS: mn
मुखैः
Lemma: मुख
POS: n
प्रभामण्डलरेणुगौरैः
Lemma: प्रभा
POS: f
प्रभामण्डलरेणुगौरैः
Lemma: मण्डल
POS: mfn
प्रभामण्डलरेणुगौरैः
Lemma: रेणु
POS: mn
प्रभामण्डलरेणुगौरैः
Lemma: गौर
POS: adj
पद्माकरं
Lemma: पद्म
POS: mn
पद्माकरं
Lemma: आकर
POS: m
चक्रुर्
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: चक्रुः
इवान्तरीक्षम्
Lemma: इव
POS: ind
इवान्तरीक्षम्
Lemma: अन्तरीक्ष
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.38. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.