Canonical Ref: KS 7.14
Metrical Form: इन्द्रवज्रा
Sanskrit (Devanāgarī)
धूपोष्मणा त्याजितमार्द्रभावं केशान्तमन्तःकुसुमं तदीयम् । पर्याक्षिपत्काचिदुदारबन्धं दूर्वावता पाण्डुमधूकदाम्ना ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
धूपेति । काचित्प्रसाधिका धूपोष्मणा करणेनार्द्रभावमार्द्रत्वं त्याजितम् । पचादिषु पाठाद्विकर्मकत्वम् । त्यजतेर्ण्यन्तादप्रधाने कर्मणि क्तः । अन्तःकुसुममन्तर्निक्षिप्तकुसुमं तस्या इमं तदीयं केशान्तं केशपाशं दूर्वावता मध्ये ग्रथितदूर्वेण पाण्डुमधूकदाम्ना हरितमधुद्रुमकुसुममाल्येन । `मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ` इत्यमरः (अ.को.2|4|27) । उदारबन्धं यथा तथा पर्याक्षिपद्बबन्ध
अन्वयः:
काचित् धूपोष्मणा आर्द्रभावं त्याजितम् अन्तः कुसुमं तदीयं केशाऽन्तं दूर्वावता पाण्डुमधूकदाम्ना उदारबन्धं पर्याक्षिपत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
धूपोष्मणा
Lemma: धूप
POS: m
धूपोष्मणा
Lemma: उष्मन्
POS: m
त्याजितम्
Lemma: त्याजय्
POS: 10. P.
आर्द्रभावं
Lemma: आर्द्र
POS: adj
आर्द्रभावं
Lemma: भाव
POS: m
केशान्तम्
Lemma: केश
POS: m
केशान्तम्
Lemma: अन्त
POS: m
अन्तःकुसुमं
Lemma: अन्तर्
POS: ind
अन्तःकुसुमं
Lemma: कुसुम
POS: n
तदीयम्
Lemma: तदीय
POS: adj
पर्याक्षिपत्
Lemma: पर्याक्षिप्
POS: 6. P. • Verb: पर्याक्षिपत्
काचिद्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
उदारबन्धं
Lemma: उदार
POS: adj
उदारबन्धं
Lemma: बन्ध
POS: m
दूर्वावता
Lemma: दूर्वावत्
POS: adj
पाण्डुमधूकदाम्ना
Lemma: पाण्डु
POS: adj
पाण्डुमधूकदाम्ना
Lemma: मधूक
POS: mn
पाण्डुमधूकदाम्ना
Lemma: दामन्
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.14. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.