Canonical Ref: KS 6.26
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
विदितं वो यथा स्वार्था न मे काश्चित्प्रवृत्तयः । ननु मूर्तिभिरष्टाभिरित्थंभूतोऽस्मि सूचितः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
विदितमिति । हे मुनयः ! काश्चिदपि मे प्रवृत्तयो व्यापाराः स्वार्था न भवन्ति यथा तथा वो युष्माकं विदितम् । वाक्यार्थः कर्म । बुद्धर्थत्वाद्वर्तमाने क्तः, तद्योगात्षष्ठी । प्रवृत्तिपारार्थ्ये प्रमाणमाह-अष्टाभिर्मूर्तिभिरित्थंभूतं इमं प्रकारं परार्थप्रवृत्तिरुपं प्राप्तः । `भू प्राप्तो` इति धातोः कर्तरि क्तः । सूचितो ज्ञापितोऽस्मि । मत्स्वमूर्तिचेष्टया स्वपारार्थ्यमनुमेयमित्यर्थः ।
अन्वयः:
(हे मुनयः !) काश्चित् मे प्रवृत्तयः स्वार्था न, वो विदितं । अष्टाभिः मूर्तिभिः इत्थंभूतः सूचितः अस्मि ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
विदितं
Lemma: विद्
POS: 6. Ā.
वो
Lemma: त्वद्
POS: pron
यथा
Lemma: यथा
POS: ind
स्वार्था
Lemma: स्व
POS: adj
स्वार्था
Lemma: अर्थ
POS: mn
न
Lemma: न
POS: ind
मे
Lemma: मद्
POS: pron
काश्चित्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
प्रवृत्तयः
Lemma: प्रवृत्ति
POS: f
ननु
Lemma: ननु
POS: ind
मूर्तिभिर्
Lemma: मूर्ति
POS: f
अष्टाभिर्
Lemma: अष्टन्
POS: adj
इत्थंभूतो
Lemma: इत्थंभूत
POS: adj
ऽस्मि
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: अस्मि
सूचितः
Lemma: सूचय्
POS: Denom. P.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 6.26. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.