Canonical Ref: KS 6.2
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
तया व्याहृतसंदेशा सा बभौ निभृता प्रिये । चूतयष्टिरिवाभ्याष्ये मधौ परभृतामुखी ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तयेति । तया सख्या । सखीमुखेनेत्यर्थः । व्याहृतसंदेशोक्तवाचिका प्रिये हरविषये निभृता निश्चला । परमासक्तेत्यर्थः । सा गौरी । मधौ वसन्ते निभृता स्थिरया परभृतया कोकिलयोन्मुखी मुखरा परभृतोन्मुखी । मुखशब्देनाभिभाषणव्यापारो लक्ष्यते । तथा च परभृतामुखेन व्याहरन्तीत्यर्थः । परभृतेति क्रियाशब्दविवक्षायाम् `जातेरस्त्री-` ति ङीप्प्रत्ययो नभवति । तयेत्युपमेयस्य व्यस्तत्वादुपमानवाचिपरभृताशब्दस्य समासः सेढव्यः । अथवा भृद्भरणम् । संपदादित्वात्क्विप् । परैर्भृद्यस्यास्तया परभृतेति व्यासेन व्याख्येयम् । पदमञ्जरीकारस्तु परैर्भ्रियत इति कर्मणि क्विपमाह । चूतयष्टिश्चूतशाखेवाभ्याशेऽन्तिके बभौ । `सदेशाभ्याशसविधसमर्यादसवेशवत् । उपकण्ठान्तिकाभ्यर्णाभ्यग्रा अप्यभितोऽव्ययम् ॥` इत्यमरः
अन्वयः:
तया व्याहृतसन्देशा प्रिये निभृता सा मधौ निभृता परभृतोन्मुखी चूतयष्टिः इव अभ्याशे बभौ ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तया
Lemma: तद्
POS: pron
व्याहृतसंदेशा
Lemma: व्याहृ
POS: 1. Ā.
व्याहृतसंदेशा
Lemma: संदेश
POS: m
सा
Lemma: तद्
POS: pron
बभौ
Lemma: भा
POS: 2. Ā. • Verb: बभौ
निभृता
Lemma: निभृत
POS: adj
प्रिये
Lemma: प्रिय
POS: adj
चूतयष्टिर्
Lemma: चूत
POS: m
चूतयष्टिर्
Lemma: यष्टि
POS: fn
मधौ
Lemma: मधु
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 6.2. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.