Canonical Ref: KS 3.24
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तस्मिन्वने संयमिनां मुनीनां तपःसमाधेः प्रतिकूलवर्ती । संकल्पयोनेरभिमानभूतमात्मानमाधाय मधुर्जजृम्भे ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तस्मिन्निति ॥ तस्मिन्वने स्थाण्वाश्रमे संयमिनां समाधिमतां मुनीनां तपसः समाधेरेकाग्रतायाः प्रतिकूलं वर्तते इति प्रतिकूलवर्ती विरोधी मधुर्वसन्तः संकल्पयोनोर्मनोभवस्याभिमानभूतम् । गर्वहेतुभूतमित्यर्थः । कार्यकारणयोरभेदोपचारः । आत्मानं निजस्वरुपमाधाय संनिधाय जजृम्भे प्रादुर्बभूव । वसन्तधर्मान्प्रवर्तयामासेत्यर्थः
अन्वयः:
तस्मिन् वने संयमिनां मुनीनां तपःसमाधेः प्रतिकूलवर्तो मधुः सङ्कल्पयोनेः अभिमानभूतम् आत्मानम् आधाय जजृम्भे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तस्मिन्
Lemma: तद्
POS: pron
वने
Lemma: वन
POS: n
संयमिनां
Lemma: संयमिन्
POS: adj
मुनीनां
Lemma: मुनि
POS: m
तपःसमाधेः
Lemma: तपस्
POS: n
तपःसमाधेः
Lemma: समाधि
POS: m
प्रतिकूलवर्ती
Lemma: प्रतिकूल
POS: adj
प्रतिकूलवर्ती
Lemma: वर्तिन्
POS: adj
संकल्पयोनेर्
Lemma: संकल्पयोनि
POS: m
अभिमानभूतम्
Lemma: अभिमान
POS: m
अभिमानभूतम्
Lemma: भू
POS: 1. Ā.
आत्मानम्
Lemma: आत्मन्
POS: m
आधाय
Lemma: आधा
POS: 3. Ā.
मधुर्
Lemma: मधु
POS: m
जजृम्भे
Lemma: जृम्भ्
POS: 1. P. • Verb: जजृम्भे
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.24. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.