Canonical Ref: KS 2.3
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
अथ सर्वस्य धातारं ते सर्वे सर्वतोमुखम् । वागीशं वाग्भिरर्थ्याभिः प्रणिपत्योपतस्थिरे ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अथेति । अथाविर्भावानन्तरं सर्वे ते देवाः सर्वतः समन्ततो मुखानि यस्य तं सर्वतोमुखम् । चतुर्मुखमित्यर्थः वाचां विद्यानां ईशं सर्वस्य जगतो धातारं स्त्रष्टारं ब्रह्माणं प्रणिपत्य नमस्कृत्य । अर्थादनपेताभिरर्थ्याभिः । अर्थयुक्ताभिरित्यर्थः। `धर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते` (पा.4|4|92) इति यत्प्रत्ययः । वाग्भिरुपतस्थिरे । तुष्टुवुरित्यर्थः । `उपाद्देवपूजासंगतिकरणमित्रकरणपथिष्विति वक्तव्यम्`। इत्यात्मनेपदम्
अन्वयः:
अथ सर्वे ते सर्वतोमुखं वागीशं धातारं प्रणिपत्य अर्थ्याभिः वाग्भिः उपतस्थिरे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथ
Lemma: अथ
POS: ind
सर्वस्य
Lemma: सर्व
POS: pron
धातारं
Lemma: धातृ
POS: m
ते
Lemma: तद्
POS: pron
सर्वे
Lemma: सर्व
POS: pron
सर्वतोमुखम्
Lemma: सर्वतोमुख
POS: adj
वागीशं
Lemma: वागीश
POS: djma
वाग्भिर्
Lemma: वाच्
POS: f
अर्थ्याभिः
Lemma: अर्थ्य
POS: adj
प्रणिपत्योपतस्थिरे
Lemma: प्रणिपत्
POS: 1. P.
प्रणिपत्योपतस्थिरे
Lemma: उपस्था
POS: 1. Ā. • Verb: उपतस्थिरे
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 2.3. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.