Canonical Ref: KS 1.50
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तां नारदः कामचरः कदा चित्कन्यां किल प्रेक्ष्य पितुः समीपे । समादिदेशैकवधूं भवित्रीं प्रेम्णा शरीरार्धहरां हरस्य ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तामिति । कामेनेच्छया चरतीति कामचरो नारदः । कदाचित्पितुर्हिमवतः समीपे कन्यां तां पार्वतीं प्रेक्ष्य किल प्रेम्णा न त्वन्यथा हरस्य शिवस्यार्धं हरतीत्यर्धहरा । `हरतेरनुद्यमनेऽच्` (पा.3|2|9) हत्यच्प्रत्ययः । शरीरास्यार्धहराम् शरीरार्धहराम् । कुलधुरन्धरादिवदवयवद्वारा समुदायविशेषकत्वात्समासः । अन्यथा त्वर्धस्य समप्रविभागवचनत्वादशरीरेति स्यात् । एकवधूमसपत्नीकां भार्याम् । `पूर्वकाल--` इत्यादिना समासः । भवित्रीं भाविनीं समादिदेश । हरस्यार्धाङ्गहारिण्येकपत्नी भविष्यतीत्यादिष्टवानित्यर्थः
अन्वयः:
कामचरो नारदः कदाचित् पितुः समीपे कन्यां तां प्रेक्ष्य किल प्रेम्णा हरस्य शरीराऽर्द्धहराम् एकवधूं भवित्रीं समादिदेश ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तां
Lemma: तद्
POS: pron
नारदः
Lemma: नारद
POS: m
कामचरः
Lemma: काम
POS: m
कामचरः
Lemma: चर
POS: adj
कदाचित्
Lemma: कदाचिद्
POS: ind
कन्यां
Lemma: कन्या
POS: f
किल
Lemma: किल
POS: ind
प्रेक्ष्य
Lemma: प्रेक्ष्
POS: 1. P.
पितुः
Lemma: पितृ
POS: m
समीपे
Lemma: समीप
POS: n
समादिदेशैकवधूं
Lemma: समादिस्
POS: 6. Ā. • Verb: समादिदेश
समादिदेशैकवधूं
Lemma: एक
POS: pron
समादिदेशैकवधूं
Lemma: वधू
POS: f
भवित्रीं
Lemma: भवितृ
POS: adj
प्रेम्णा
Lemma: प्रेमन्
POS: mn
शरीरार्धहरां
Lemma: शरीर
POS: n
शरीरार्धहरां
Lemma: अर्ध
POS: mn
शरीरार्धहरां
Lemma: हर
POS: adj
हरस्य
Lemma: हर
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.50. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.