Canonical Ref: KS 1.38
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तस्याः प्रविष्टा नतनाभिरन्ध्रं रराज तन्वी नवलोमराजिः । नीवीमतिक्रम्य सितेतरस्य तन्मेखलामध्यमणेरिवार्चिः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तस्य इति ॥ नीवीं वस्त्रग्रन्थिम् । `स्त्रीकटीवस्त्रबन्धेऽपि नीवी परिपणेऽपि च` इत्यमरः अतिक्रम्यातीत्य नतं निम्नं नाभिरन्ध्रं प्रविष्टा प्रविशन्ती तन्वी सूक्ष्मा तस्याः पार्वत्या नवलोमराजिः सितेतरस्यासितस्य । इन्द्रनीलस्येत्यर्थः । तस्याः पार्वत्या मेखला तन्मेखला । तस्या इत्यनुवृत्तौ पुनस्तच्छब्दोपादानं वाक्यान्तरत्वात्सोढव्यम् । यद्वा तस्या नीव्या मेखला तन्मेखला तत्र तदवस्थानात् । तस्या मध्यमणेरर्चिः प्रभेव रराज । `ज्वालाभासोर्नपुंस्यर्चि` इत्यमरः
अन्वयः:
नीवीम् अतिक्रम्य नतनाभिरन्ध्रं प्रविष्टा तन्वी तस्या नवलोमराजिः सितेतरस्य तन्मेखलामध्यमणेः अर्चिः इव रराज ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तस्याः
Lemma: तद्
POS: pron
प्रविष्टा
Lemma: प्रविश्
POS: 4. P.
नतनाभिरन्ध्रं
Lemma: नम्
POS: 1. Ā.
नतनाभिरन्ध्रं
Lemma: नाभि
POS: f
नतनाभिरन्ध्रं
Lemma: रन्ध्र
POS: mn
रराज
Lemma: राज्
POS: 2. P. • Verb: रराज
तन्वी
Lemma: तनु
POS: adj
नवलोमराजिः
Lemma: नव
POS: adj
नवलोमराजिः
Lemma: लोमराजि
POS: f
नीवीम्
Lemma: नीवि
POS: f
अतिक्रम्य
Lemma: अतिक्रम्
POS: 6. P.
सितेतरस्य
Lemma: सितेतर
POS: adj
तन्मेखलामध्यमणेर्
Lemma: तद्
POS: pron
तन्मेखलामध्यमणेर्
Lemma: मेखला
POS: f
तन्मेखलामध्यमणेर्
Lemma: मध्य
POS: n
तन्मेखलामध्यमणेर्
Lemma: मणि
POS: m
इवार्चिः
Lemma: इव
POS: ind
इवार्चिः
Lemma: अर्चिस्
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.38. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.