Canonical Ref: KS 1.28
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
प्रभामहत्या शिखयेव दीपस्त्रिमार्गयेव त्रिदिवस्य मार्गः । संस्कारवत्येव गिरा मनीषी तया स पूतश्च विभूषितश्च ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
प्रभेति । प्रभामहत्या प्रकाशाधिकया शिखया ज्वालया दीप इव । शिखादीपयोरवयवावयविभावाद्भेदेन व्यपदेशः । त्रयो मार्गा यस्यास्तया त्रिमार्गया मन्दाकिन्या । तृतीया द्यौर्लेक इति त्रिदिवः स्वर्गः । वृत्तिविषये त्रिशब्दस्य त्रिभागवत्पूरणार्थत्वम् पृषोदरादित्वाद्दिवशब्दादकारागमः । पुंस्त्वं लोकात् । दीव्यतेर्घञर्थे कविधानम् । दीव्यन्त्यत्र जना इति क्षीरस्वामी । तस्य मार्ग इव । संस्कारो व्याकरणजन्या शुद्धिस्तद्वत्या गिरा वाचा । `भद्रैषां लक्ष्मीर्निहिताधि वाचि` इति श्रुतेरिति भावः । मनस ईषा मनीषा सास्यास्तीति मनीषी विद्वानिव । शकन्ध्वादित्वात्साधुः । तया पार्वत्या स हिमवान्पूतः शोधितश्च विभूषितश्च । अत्र शिखागिरोरविशिष्टयोरुपमानानर्हत्वान्न विशेषणाधिक्यदोषः । इयं मालोपमा
अन्वयः:
प्रभामहत्या शिखया दीप इव, त्रिमार्गया त्रिदिवस्य मार्ग इव, संस्कारवत्या गिरा मनीषी इव, तया स पूतो विभूषितश्च ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
प्रभामहत्या
Lemma: प्रभा
POS: f
प्रभामहत्या
Lemma: महत्
POS: adj
शिखयेव
Lemma: शिखा
POS: f
शिखयेव
Lemma: इव
POS: ind
दीपस्
Lemma: दीप
POS: m
त्रिमार्गयेव
Lemma: त्रि
POS: nr
त्रिमार्गयेव
Lemma: मार्ग
POS: m
त्रिमार्गयेव
Lemma: इव
POS: ind
त्रिदिवस्य
Lemma: त्रिदिव
POS: n
मार्गः
Lemma: मार्ग
POS: m
संस्कारवत्येव
Lemma: संस्कारवत्
POS: adj
संस्कारवत्येव
Lemma: इव
POS: ind
गिरा
Lemma: गिर्
POS: f
मनीषी
Lemma: मनीषिन्
POS: adj
तया
Lemma: तद्
POS: pron
स
Lemma: तद्
POS: pron
पूतश्
Lemma: पू
POS: 1. P.
च
Lemma: च
POS: ind
विभूषितश्
Lemma: विभूषय्
POS: 10. P.
च
Lemma: च
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.28. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.