Canonical Ref: KS 1.26
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तां पार्वतीत्याभिजनेन नाम्ना बन्धुप्रियां बन्धुजनो जुहाव । उ मेति मात्रा तपसो निषिद्धा पश्चादुमाख्यां सुमुखी जगाम ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तामिति ॥ बन्धुप्रियां तां बालां बन्धुजनः पित्रादिः । अभिजनादागतेनाभिजनेन । पित्रादिपूर्वसंबन्धोपाधिकेनेत्यर्थः । `अभिजनाः पुर्वबान्धवाः` इति काशिका । नाम्ना । पर्वतस्यापत्यं स्त्री पार्वती । `तस्यापत्यम्` (पा.4|1|92) इत्यणप्रत्ययः । इति जुहावाहूतवान् । ह्वयतेर्लिटि रुपम् । पर्वतजन्यत्वोपाधिना पार्वतीति नाम्ना प्रसिद्धिरिति भावः । पश्चादभिजनानामप्रवृत्त्यनन्तरं मात्रा जनन्या । उ इति संबोधने । `उ इति वितर्कसंबोधनपादपूरणेषु` इति गणव्याख्याने । माशब्दो निषेधे । उ हे वत्से, मामा कुर्वित्येवंरुपेण । तपसस्तपश्चर्यायाः । `वारणार्थानामीप्सितः` (पा.1|4|27) इत्यपादानत्वात्पञ्चमी । निषिद्धा निवारिता सती सुमुखी सा बालोमेत्याख्यां नामधैयमुमाख्यां जगाम
अन्वयः:
बन्धुप्रियां तां बन्धुजनः आभिजनेन नाम्ना `पार्वती` इति जुहाव । पश्चात् मात्रा `उमा` इति तपसो निषिद्धा (सती) उमाऽऽख्यां जगाम ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तां
Lemma: तद्
POS: pron
पार्वतीत्य्
Lemma: पार्वती
POS: f
पार्वतीत्य्
Lemma: इति
POS: ind
आभिजनेन
Lemma: आभिजन
POS: adj
नाम्ना
Lemma: नामन्
POS: n
बन्धुप्रियां
Lemma: बन्धु
POS: m
बन्धुप्रियां
Lemma: प्रिय
POS: adj
बन्धुजनो
Lemma: बन्धु
POS: m
बन्धुजनो
Lemma: जन
POS: m
जुहाव
Lemma: ह्वा
POS: 1. P. • Verb: जुहाव
मेति
Lemma: मा
POS: ind
मेति
Lemma: इति
POS: ind
मात्रा
Lemma: मातृ
POS: f
तपसो
Lemma: तपस्
POS: n
निषिद्धा
Lemma: निषिध्
POS: 1. P.
पश्चाद्
Lemma: पश्चात्
POS: ind
उमाख्यां
Lemma: उमा
POS: f
उमाख्यां
Lemma: आख्या
POS: f
सुमुखी
Lemma: सुमुख
POS: adj
जगाम
Lemma: गम्
POS: 6. Ā. • Verb: जगाम
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.26. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.