Canonical Ref: RV 3.12
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
कुमारभृत्याकुशलैरनुष्ठिते भिषग्भिराप्तैरथ गर्भभर्मणि । पतिः प्रतीतः प्रसवोन्मुखीं प्रियां ददर्श काले दिवमभ्रितामिव ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
कुमारेति॥ अथ । कुमारभृत्या बालचिकित्सा। `संज्ञायां समजनिषद-` (पा.3।3।99) इत्यादिना क्यप्। तस्यां कुशलैः कृतिभिः। `कृती कृशलः` इत्यमरः (अ.को.2|6|57)। आप्तैर्हितैर्भिषग्भिर्वैद्यैः। `भिषग्वैद्यौ चिकित्सकौ` इत्यमरः (अ.को.2|6|57)। गर्भस्य भर्मणि भरणे। `भरणे पोषणे भर्म` इति हैमः। `भृतिर्भर्म` इति शाश्वतः। मृञो मनिच्प्रत्ययः। `गर्भकर्मणि`इति पाठे गर्भाधानप्रतीतावौचित्यभङ्गः। अनुष्ठिते कृते सति। काले दशमे मासि। अन्यत्र, ग्रीष्मावसाने। प्रसवस्य गर्भमोवनस्योन्मुखीम्। आसन्नप्रसवामित्यर्थः। `स्यादुत्पादे फले पुष्पे प्रसवो गर्भमोचने` इत्यमरः (अ.को.3|3|219)। प्रियां भार्याम्। अभ्राण्यस्याः संजातान्यभ्रिता ताम्। `तदस्य संजातं तारकादिभ्य इतच्` (पा.5।2।36)इतीतच्प्रत्ययः। दिवमिव। पतिर्भर्ता प्रतीतो हृष्टः सन्। `दिवः ख्याते हृष्टे प्रतीतः` इत्यमरः (अ.को.2|6|57)। ददर्श दृष्टवान्॥
Canonical CTS URN Reference
Raghuvaṁśam, RV 3.12. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.