Canonical Ref: MD 88
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
निःश्वासेनाधरकिसलयक्लेशिना विक्षिपन्तीं शुद्धस्नानात्परुषमलकं नूनमागण्डलम्बम् । नीता रात्रिः क्षण इव मया सार्धमिच्छारतैर्या तामेवोष्णैर्विरहशयनेष्वस्रुभिर्यापयन्तीम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
दीर्घोष्णत्वादोष्ठपल्लवदाहिनोच्छ्वासेनालकं नूनमुत्क्षिपन्तीमपास्यन्तीम् । कीदृशम् । शुद्धस्नानात्पानीयमात्राभिषेकेण परुषं रूक्षम् । यदि हि सा मङ्गलार्थं कदाचित्स्नाति तत्सुरभितैलामलकादिशून्येन तोयमात्रेण । आगण्डं लम्बत इत्यागण्डलम्बं कपोलस्रस्तम् । तथा मया सहेच्छारतैर्या निशा क्षणवदतिवाहिता तामेवोष्णैर्बाष्पैर्विरहशय्यायां रोदनेन मासमिव यापयन्तीं नयन्तीम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
निःश्वासेनाधरकिसलयक्लेशिना
Lemma: निःश्वास
POS: m
निःश्वासेनाधरकिसलयक्लेशिना
Lemma: अधर
POS: m
निःश्वासेनाधरकिसलयक्लेशिना
Lemma: किसलय
POS: mn
निःश्वासेनाधरकिसलयक्लेशिना
Lemma: क्लेशिन्
POS: adj
विक्षिपन्तीं
Lemma: विक्षिप्
POS: 6. Ā.
शुद्धस्नानात्
Lemma: शुद्ध
POS: adj
शुद्धस्नानात्
Lemma: स्नान
POS: n
परुषमलकं
Lemma: परुष
POS: adj
परुषमलकं
Lemma: अलक
POS: mn
नूनम्
Lemma: नूनम्
POS: ind
आगण्डलम्बम्
Lemma: आगण्ड
POS: ind
आगण्डलम्बम्
Lemma: लम्ब
POS: adj
नीता
Lemma: नी
POS: 2. P.
रात्रिः
Lemma: रात्रि
POS: f
क्षण
Lemma: क्षण
POS: m
इव
Lemma: इव
POS: ind
मया
Lemma: मद्
POS: pron
सार्धम्
Lemma: सार्धम्
POS: ind
इच्छारतैर्
Lemma: इच्छा
POS: f
इच्छारतैर्
Lemma: रत
POS: n
या
Lemma: यद्
POS: pron
ताम्
Lemma: तद्
POS: pron
एवोष्णैर्
Lemma: एव
POS: ind
एवोष्णैर्
Lemma: उष्ण
POS: adj
विरहमहतीम्
Lemma: विरह
POS: m
विरहमहतीम्
Lemma: महत्
POS: adj
अश्रुभिर्
Lemma: अश्रु
POS: mn
यापयन्तीम्
Lemma: यापय्
POS: 10. P.
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 88. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.