Canonical Ref: MD 79
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तन्वी श्यामा शिखरदशना पक्वबिम्बाधरौष्ठी मध्ये क्षामा चकितहरिणप्रेक्षणी निम्ननाभिः । श्रोणीभारादलसगमना स्तोकनम्रा स्तनाभ्यां या तत्र स्याद्युवतिविषये सृष्टिराद्येव धातुः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तत्र वेश्मनि येवंविधाङ्गनानां भवेत्ता त्वं मम जीवितं द्वितीयं बहिश्चरं जानीथाः । मद्भार्यां बुध्येथाः । कीदृशी । या तन्वी कृशाङ्गी । श्यामैकवारप्रसूता । तरुणीत्यर्थः । शिखरदशना तीक्ष्णदन्ता । पक्वं यद्विम्बफलं तद्वदधरो यस्याः सा । मध्ये क्षामा कृशोदरी । चकितहरिणप्रेक्षणो त्रस्तकुरङ्गनयना । निम्ननाभिरतुन्दिला । श्रोणीभारान्नितम्बभारादलसगमना मन्थरयाता । स्तनाभोगेन च स्तोकं मनाङ्नम्रा नता । किं बहुना । युवतिविषये नारीमध्ये वेधसः आद्या सृष्टिरिव । आदौ ह्यनुद्वेगाद्रम्यं निर्माणं भवति । तां कीदृशीम् । परिमितकथां पेशलभाषिणीम् । मयि सहचरे पत्यौ दूरीभूते दूरस्थिते सति चक्रवाकीमिवैकां केवलाम् । यां च बालाममीषु गाढोत्कण्ठादुःसहेष्वहःसु व्रजत्सु शिशिरदग्धां कमलिनीमिव विरूपां संपन्नां मन्ये जाने । वाशब्द इवार्थे । तां जानीथाः इत्येतदपेक्षयात्र सर्वत्र द्वितीया ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तन्वी
Lemma: तन्वी
POS: f
श्यामा
Lemma: श्याम
POS: adj
शिखरिदशना
Lemma: शिखरिन्
POS: adj
शिखरिदशना
Lemma: दशन
POS: m
पक्वबिम्बाधरौष्ठी
Lemma: पक्व
POS: adj
पक्वबिम्बाधरौष्ठी
Lemma: बिम्ब
POS: n
पक्वबिम्बाधरौष्ठी
Lemma: अधर
POS: m
पक्वबिम्बाधरौष्ठी
Lemma: ओष्ठी
POS: f
मध्ये
Lemma: मध्य
POS: n
क्षामा
Lemma: क्षाम
POS: adj
चकितहरिणीप्रेक्षणा
Lemma: चक्
POS: 1. P.
चकितहरिणीप्रेक्षणा
Lemma: हरिणी
POS: f
चकितहरिणीप्रेक्षणा
Lemma: प्रेक्षण
POS: n
निम्ननाभिः
Lemma: निम्न
POS: adj
निम्ननाभिः
Lemma: नाभि
POS: f
श्रोणीभाराद्
Lemma: श्रोणी
POS: f
श्रोणीभाराद्
Lemma: भार
POS: m
अलसगमना
Lemma: अलस
POS: adj
अलसगमना
Lemma: गमन
POS: n
स्तोकनम्रा
Lemma: स्तोक
POS: adj
स्तोकनम्रा
Lemma: नम्र
POS: adj
स्तनाभ्यां
Lemma: स्तन
POS: mn
या
Lemma: यद्
POS: pron
तत्र
Lemma: तत्र
POS: ind
स्याद्
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: स्यात्
युवतीविषये
Lemma: युवती
POS: f
युवतीविषये
Lemma: विषय
POS: mn
सृष्टिर्
Lemma: सृष्टि
POS: f
आद्यैव
Lemma: आद्य
POS: adj
आद्यैव
Lemma: एव
POS: ind
धातुः
Lemma: धातृ
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 79. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.